A
á’a (n)
ách (n) () —ímach —ínmach
áchaash (n)
achaashpamá (n) (lit. “”)
átsaas’atsaasyi (n) (lit. “”) ()
Spilyaymí áchaash (n) () (lit. “”) ()
achchíix (adj) () —Miimápa iníitpa áwtkwsh áwa achchíix. ()
achchíx (adj) () —Achchíx áwa k’usimamí áwshniksh.
ákak (n)
akw’ísh’akw’sh (n)
ák’paash (n) ()
akwsh’ákwsh (adv) —Akwsh’ákwsh pawá amíisma.
ál (n) —Alápnimnam iwánpisha.
ála (n) —Na’álas ipnúsha.
ála (n) —Ím’ala áw itúxsha. —Íchiish wá ín’ala.
ála (n voc)
alapíshash (n) () —Alapíshash iwá kúshxi k’ínupa, kutya iwá itɬ’yawíɬam.
alashík (n) —Alashík iwá chiishpamá kákya. [compare ]
Aláyma (n) [from ]
álayt (n) () —Álayt atáchiishpa itútisha áyat. —Álayt k’míɬpa itútisha iwínsh.
aláala (n) () ()
aláam’alaam (n) () —Ák’inunk! Itútisha páchupa aláam’alaampa wyapnít.
> alitlak’ít, alitnak’ít, anitlak’ít, anitnak’ít “” see under aní-
aluk’át (n)
álxayx (n) —Ilákayxisha álxayx. —Tún iwá álxayx? —Ánach’aximash k’ínuta náxshpa álxayxpa.
álxayxit (n) —Áwtni áwacha míimi ttmayimamí álxayxit. ()
alxayxpamá (n)
alxayxpamáyi- (v) —I’alxayxpamáyisha.
alyúu- (v) —Míɬpam alyúuta? —Áwmash alyúusha kumash tɬúpwayiwnata. (lit. “”)
alyúush (n) —Áwmash alyúush iyúushnanisha. (lit. “”)
aɬá (n)
pachupamá aɬá (n) —Myanashmí áwa k’aywá pachupamá aɬá niwítknik.
ám (n) —ímam —ínmam —Ínmam ilá’ayksha ásht iníitpa. —Shapátxapnikaash inmamnimí káa. —Cháwnash wá íkw’ak inmí ám.
ámani- (v) (hab ámanixa, past ámanya) —Tmáy cháw íxwi iwá ts’áa ámanitay.
ámtayk- (v) —Ámtayksha áyat.
ámash (n)
amash’ámash (n) ()
ámchan (n) —Łk’íwitak ámchan.
ámchnik (n) —Ámchniknimnam ayíkatata. —Ts’múy áw iwá ámchnikay kútkuttay.
amí (n) ()
amíis (n) —Míimi amíis iwachá patmaakɬá.
amít (n) () ()
ámtanat (n)
> ámtayk- “” see under ám
ámush (n) () —Pachámaxana Yakmuɬáma atáchiishkan ámushyaw.
amushmí táatpas (n) ()
amúy- (v) () —Nimniwíit amúysha. ()
amúyt (n) —Sháax iwá amúyt atáchiishpa.
án (n) —Íchi án áwa pshít. Cháw áwa pímx. ()
ana(-) (comp) (1s ash, 2s anam, 3s -, 1d -, 2d -, 3d -, 1p ana (incl.)/atash (excl.), 2p apam, 3p apat) —Ánik chíinaman panáxsh kápin ana paxníyanitata sikáwya.
ánachan (n) —Ánachan áshapawinaynak káa. ()
ánachnik (n) —Ánachniknimnam tútitaxnay. —Íchi ɬkw’í iwá ánachniktxaw. (lit. “”)
ánach’a (adv) —Ánach’a áw páɬiixsha.
ánach’axi (adv) —Ánach’aximash k’ínuta.
ánach’axi kúu (conj) —Tɬ’ápxi páshapawinata áshamin, ánach’axi kúu itanwatát’asha. (lit. “”)
anahúy (n)
ának (adv) —Ának iwináynaka wayxtitpamá k’úsi pawilawíixtpa. —Pimá’iixanixana wáwnakwshash wát’uy ku ának palamáylakxana chíishyaw.
ának (comp) —Ának patútanknikxana, ku awkú pápawyak’ukxana tamashk’íshishpa.
anakú (comp) (1s ashkú, 2s anamkú, 3s -, 1d -, 2d -, 3d -, 1p anakú (incl.)/atashkú (excl.), 2p apamkú, 3p apatkú) —Pawyákwshtika anakú pach’íshka. —Miimá tiináwit iláamsha anakú iwá it’úk twánatpa.
anakúsh (adv) —Anakúsh iwachá míimi. —Ittáwaxinxa káatnam, anakúsh tún pátat. ()
anakúsh (comp) —Cháwnash áshukwaasha tútt anakúshnam átk’ixinxa.
ánakw- (v) (pf ánakwsh, past ánakwa, ppl ánakwi) —Mísh íchi iwá ánakwtay’? —Pa’ánakwanixa tɬ’yáwyinan patún.
anákwt (adj) —Áwnam txána anákwt.
anakwtí (n) —Kpaylimá iwá anakwtí. —Anakwtí iwínsh lalíwani ilátk’isha ásht iníitkan anákwt áshiipa kúukityaw. (lit. “”)
piná’anakw- (v) —Shiwáatki piná’anakwsha palayɬá iwínsh.
ananím (adv) —Mit’úla, íkw’ak awkú anwíktay, kw’ínk tkwátatay ananímay. ()
anásh- (v) (pf anásha, hab anáshxa) —Anáshxa áan kwláawitpa.
anásh (n) () —Plásh áwa sikniinmí anásh.
anáshi- (v) () (hab anáshixa, ppl anáshyi) —Mísh áw anáshisha’? —I’anáshisha áw pyaxí. —Áxnitaam anáshyisim xnít, cháw latíyi.
anásht (n) —Anáshtxash áw iwá. Áw t’áash itxána. —Áyat ilalíwanxa anakú ta’áash iwáynaxa anáshtipa.
anáshti- (v) —Áw anáshtisha ku ik’písisha.
anát- (v) (hab anátxa) —Anátshamsh áan.
anátt (n) () —Napúsas iskúulya anáttpa.
anáwi- (v) (hab anáwixa) —Anáwishaash. Ishnawáy ɬmamatúma ku xwsaatúma pa’anáwisha waɬt’akiinmí.
anáwxit (comp) —Cháwnash íkush tkw’íikw áshukwaasha anáwxit paláaynash íxwi wachá páysh. () ()
ánch’a (adv) —Ánch’a pánim. [from ]
aní- (v) (hab aníxa, imper aník, past aníya, ppl aníyi) —Anítak táala. —Áyat i’aníyanisha ámapa táatpas.
aní- anáwit (v) (lit. “”) —Cháwnam áwanita anáwit.
aní- palaxsíks (v) (lit. “”) () —Áwanishaash palaxsíks áyatnan. —Náxsh anwíktpat palaxsíksnan áwanikyanya piná’iwaatt. Kúuk áwanak’ita náxtit, ku pinmínk palaxsíkswit áwanak’ita.
anísh (n) —Túnxtya íkw’ak áwa anísh.
alitlak’ít, alitnak’ít, anitlak’ít, anitnak’ít (n) (lit. “”) ()
aníyani- (v) (lit. “”) (hab aníyanixa) —Shíinnam áwanyanisha?
myánash shapa’aniɬá (n) (lit. “”)
anipásh (n) ()
> anísh “” see under aní-
> aníyani- “” see under aní-
ánim (n) —Áw iwá ánim ku ts’iɬaɬamí lawláw átxanaxa kúyx.
ánmiki (adv) —Łmáma iwatíxa ánmiki.
ánmiki- (v) —Áwxash i’ánmikisha.
ánpsh (n) ()
ántiin (n) —Miimawít súnknikt Tiinmamí pasúnknikxa k’úsiki ku náxsh k’úsi pawapáwaxa shápani wasat’áwaaspa antiinmí wapáwatki.
ánutaash (n) ()
ánut’at (n) () —Tsá’at páshapanaxtixa ánut’atmaman ku ának pashmát’ata tkwátatay. ()
anut’átwi- (v) Ishnawáy myánashma pa’anut’átwi. Atɬ’yáwi napwák naknuwiɬáma. ()
anwík- (v) (hab anwíkxa) —Kákyama patúxinxamsh láxuyxt tiichámknik ana’íkwin pa’anwíkataxa. —Ínpnach itúxinxa anwíkataxa k’písyaw anakwnínk iwá.
anwíkt (n) —Náxshpaash anwíktpa wíi’uyna kútkut. —Míɬnam wá anwíkt? (lit. “”)
anwiktpamá ititamatpamá (n) (lit. “”)
apí- (v) (hab apíxa) Iwínshnash apítasha.
apitpamá (n) (lit. “”)
apísh (n) () —Naxáxas ikkanáywixana shátmiki. Apísh aníxana twáshani tkwátat.
ápils (n) —Palaláay iptúksha pshátani ápils xálukt ápils patátpatatpa. [from ]
apíɬ (n) —Shínimxashat ichák’ukanita apíɬ’apɬ.
apíɬ’apɬ (n) (lit. “”) —Tkwátak apíɬ’apɬ.
apín (n) —Myánashma pápanisha apín. () [compare ]
apíx (n) () —Pkkík átxana apíx.
apshíx (n) —Iwíixaaptaam apshíxnim táatpaspa.
ap’uk-’áp’uk (n) —Míimi Tíinma shwichtmí ap’uk-’áp’uk paxtínixana myálas.
ap’uk-’áp’uk (adj) —Ap’uk-’áp’uknashxútutay smáaspa.
ap’uk-’áp’uk aykáwaas (n)
ap’úus (n) [from ]
asá (n)
asás (n)
asúm (n)
Asúm ishcht (pn) () ()
áswan (n) (du amíisin, pl amíisma)
ásh- (v) (hab áshxa, imper áshk, past ásha) —Áshim iníityaw. —Áshtpa ikáwkina. —Paɬíksha myánashmaman áshtyaw. (lit. “”)
ásht (n) —Íchi iwá ásht iníitay shapáxaapsh. —Wínak ásht iníityaw.
shapá’ash- (v) —Shapá’ashk mishyupamá mishyúpa.
ásham (n) —ím’asham —ín’asham Iwínsh piná’iɬamayksha ashiipmíknik.
ashátwyi (adj) () —ashátwyi myánash
áshnam (n)
> ásht “” see under ásh-
> ásht núshnupa “” see under núshnu
áshtxaw- (v) (past áshtxawna) —Pá’ashtxawna shíxwitin. ()
ashwaníya (n)
ashxnatúu, ashxyatúu (exp) ()
át- (v) (pf ách, hab átxa, imper átk) —Átk iníitknik. —I’ách púuksknik ap’úus. —Anakú itaxnúnak’ita pínushaash kúuk tmaanít áwatta. (lit. “”) —Páyshnam atát’asha, wíiwapak’ink.
átata- (v) —Áwnash átatasha.
atat’áwaas (n)
atáwaas (n) —Kutkut-ɬá ixnímna tkúni atáwaasay.
attpamá (n) (lit. “”)
-at (nsf) —Túnat íkw’ak iwá? —Shímanat pawá? —Cháwxashat mún álaaknanita ínpamtnan pamalíit Hawaiipa.
(atá-)
> cháw atá-, cháw ata “” see under cháw
atáchiish (n) —Atáchiishpa panp’íwixa wanuukshiɬáma.
Átanim (pn) () —Sawyalílx Brianmí nisháykt áwa támiwnat Átanimpa ts’áa wálayaw.
> átata- “” see under át-
átaw (adj) —Tún átaw itxána? —Átawtxaw ɬk’íwit áwacha palyúut.
átawi- (v) (past átawya, hab átawixa) —Áwatawishaash ap’úusnan. —Átawishamash. —I’átawya wyánch’ipa kalúlak’yi sápk’ukt.
átawish (n) —Níchshaash watwáa átawish nicht’áwaaspa. (lit. “”)
átawit (n) —Ayík áw átawit, ku áw tkwátatak. (lit. “”) —Átawitin sxíxni pátkw’a’anakwa pt’íniksaan. (lit. “”) —Wíyatyaw ipxwína súltsas anakwnák áwa pinmínk átawitma.
átawit áswan (n) —Cha’ásh áwa átawit áswan inpsitsaanmí.
átawit pt’íniks (n) —Inmishtaanmí átawit pt’íniks áwa Nixyáawiknik.
piná’atawi- (v) —Piná’atawisha pt’íniks.
> atáwaas “” see under át-
átii (exp) ()
átmupiil (n) [from ]
átna- (v) (hab átnaxa, past átnana) —Shín i’átnana? —Anakú ilát’xwa lawilat-ɬá palaláay tíinma pa’átnana. [from ]
átnat (n)
áttnak’i- (v) () Xtútaam áttnak’ita.
> attpamá “” see under át-
áttxaw- (v) (past áttxawna) —Súltsas i’áttxawna pátuxnatnan.
átwana (n)
átway (adj) —Átway Lawát iwachá wyánch’i Siláylupa. ()
átya (n)
átya(n)- (v) (hab átyanxa) —Áw i’átyasha.
át’i- (v) () (imper át’ik, hab át’ixa) —Áwnash át’isha kúukish. —Áshapa’at’ik wáptunan.
át’ish (adj) —Apa’ináwik. Mísh iwá át’ish? —Mísh iwá át’ish wáptu’?
át’ilp- (v) (hab át’ilpxa, ppl át’ilpi) —Payúwit iwá át’ilpt. —Cháw shín iwá át’ilpi íchna.
at’xwí(n)- (v) (hab at’xwínxa) —Nimniwíitnash at’xwí’at’xwisha.
atɬtɬíix (adj) () —Náxsh iwá pchísh atɬtɬíix muxlíyay ík’inktay. (lit. “”) —Atɬtɬíixk’aash wá táatpas.
atɬtɬíx (adj) () —Atɬtɬíxnash wá cháwik’inksh pinak’inut’áwaaspa. ()
atɬ’áwi- (v) (hab atɬ’áwixa, past atɬ’áwya) —Húuynash áwatɬ’awisha wapíitatyaw. (lit. “”) —Atɬ’áwisha ámay. ()
atɬ’awíɬam (n)
pina’atɬ’awíɬam (n) () —Áwnash txánasha pina’atɬ’awíɬam ashkú cháwk’a xxa.
áts (n) [compare ]
> átsaas’atsaasyi “” see under áchaash
áw (adv) —Áwnaxsha.
áw (exp) ()
áwna (exp)
> áwacha náy? “” see under náy
Awátam (pn) () ()
áwi- (v) () (hab áwixa, imper áwik) —Túnnam áwisha? —Túktu, áwik kapúu. Áw iwámsh pás.
awínsh (n) —Míimi awínsh iwachá twáti. Kúshxi áyat iwachá twáti. Cháwk’a íkuuk shín iwá nímniwiit twáti.
awít (n) () () —ímawit —ínmawit
awít’aaɬ (n) ()
awkɬáw (adj) —Awkɬáw áwa náxsh káa, ku cháw tún ánach’axi.
awkɬáw (adv) —Ichimnátma áyat iníitknik awkɬáw imítichnikyi táatpasyi. —Ásaypk ip’úusnan kunam awkɬáw íhananuykta.
awkɬáw áw (exp) ()
awkɬáw íkush (exp) (lit. “”)
awkú (adv) —Shíinnashat awkú áwapiitata?
awkuníik (adv) —Awkuníik patún ápxwsha tɬ’yawitnimí. () —Pina’iniixnáɬnash awkuníik papíkchashisha. (lit. “”)
awkúshk (adv) —Awkúshknash awkú túxinma.
áwk’a (adv) —Áwk’a myánash ishúkwaasha piná’ikw’stikt.
awkwíɬ (adv) —Awkwíɬ ánik. ()
awkalaláti- (v) (pf awkalaláti, hab awkalalátixa, ppl awkalalátyi) —Awkalalátisha shp’áw. —Míimi Tíinma paɬk’íwixana “shapa’awkalalátyi k’píitnan.”
awkalalátux- (v) —Wát’uychniknik awkalalátuxinma. (lit. “”)
áwkalil- (v) (impf áwkalilxa)
áwkanin- (v) (impf áwkaninxa) —Áwkaninxa chiwátni wawá inmíki tilíwalki.
> áwna “” see under áw
awnámk (adj) —Ámchnik awnámk iwyáninxa myánash. Iwínsh awnámk iwyáninxa púuypa.
áwshnik- (v) () (imper áwshnik, past áwshnika) —Áwshnik áwshniksh. —Pt’ilíma pa’áwshnika latáam ku paptúka tikáytikay. ()
áwshniksh (n) () () —Shk’múu áwa wáp’ani áwshniksh. —Áwshnikshpa papáchu ilá’ayksha ap’úus.
pnut’áwaas áwshniksh (n)
áwtash (n)
áwtik’a (adj) () —Ttúush iwá áwtik’a tímash ku ttúush iwá páshwini.
áwtik’a (adv) () —Áwtik’aash sínwisha imiláyk’ay shíxwitay.
áwtkwsh (n) —Kutkut-ɬáma pawítɬ’aaksha áwtkwsh.
áwtkw’i(n)- (v) (hab áwtkw’inxa, past áwtkw’ina) —Kátɬ’ishki pa’áwtkw’inxa pa’itɬ’yawiɬámaman.
áwtni (adj) —Áwtni iwá walptáykt. ()
áwtya (adv) —Áwtyaash ishapanaknúyanisha. Cháw itáymasha.
áwt’iks (n) ()
áwx- (v) (past áwxna) —Áwxshaash míɬ xaxáykw. —Pápa’awxsha chápaani pawalaktsáyin. —Pa’áwxsha wyánch’i. —Pá’awxt iwá áwtni.
piná’awx- (v) () —Piná’awxt iwáta tamáts’aaktpa.
awxá-  
awxá’aɬa (n)
awxá’asa (n)
awxánch’i (n)
awxap’náy (n) ()
awxatimná (n)
áwxanayk- (v) (hab áwxanaykxa, past áwxanayka, ppl awxanaykí) —Áw awxanaykí patútisha.
Áwxay (prsn) ()
áwxi (exp)
áwximash wá (exp) —Áawximash wá. ()
awxít (n) () —Áw itkníya awxít.
áx (adj) () —Cháw íkunak átkwatak. Iwá áx.
áxmi (n) () —Ápatwa iníit áxmi wánaknik. —Áxmi wánapa itútisha. ()
áxsh’axsh (n) () —Wíyaytyi axsh’axshmí áwa táatpas ayatmí.
áxshk- (v) () —Láaknam áxshkta pípshki. —Kítu, i’áxshksha myánash.
-ay, -yay, -láyk’ay (nsf) (1s inmiláyk’ay, 2s imiláyk’ay, 3s pinmiláyk’ay, 1d napwiinanmiláyk’ay, 2d imiinanmiláyk’ay, 3d piinamiláyk’ay, 1p niimiláyk’ay, 2p imamiláyk’ay, 3p piimiláyk’ay) —Aníyaash íchi imiláyk’ay iníitay. —Inmiláyk’aysimnash itáymaxa vitamins.
áy’ay (n)
áya- (v) (hab áyaxa) —I’áyasha tkwínat.
áyaash (n)
áyat (n) —Áw Ed itanamúna áyatnan. —Áw Ed itanamúna áyat. ()
ayatwashát (n)
ayatúks (n) () —Lísxaamnash shapáttawaxna ínim’iksiks ayatúks likúuk. ()
> ayatúks músmustsin “” see under músmustsin
ayáy (n) ()
ayáya(n)- (v) (hab ayáyanxa) —Pa’ayáyasha tíinma. —Áwna lst’áyatasha ayáyatyaw.
ayáyat (n) —Sultsasmamí pinakw’aɬanúut átxanaxa tyámiki anakú nch’í tkwátat ku ayáyat átxanaxa.
ayáyat páwyak’ukt (n)
ayáyat (adj) —Ayáyat iwachá míimi pít’xanuk.
ayayásh (adj) () —Ayayásh iwachá ku áw iwá wapsúxk’a íkuuk.
ayayáshwi- (v) (hab ayayáshwixa) —Áwnash íxwi ayayáshwisha kútkutpa.
> ayáyat “” see under ayáya(n)-
ayík- (v) (pf ayíksh, hab ayíkxa, imper ayík, ppl aykí) —Wisíix ayík. —Ayíkatak áw. —Mísh áw ayíksh? () —Myánashma pa’ayktwíi payúyi káɬapa.
ayíkwshtayma- (v) (ppl ayíkwshtaymani) —Myánashma skúulitpa pak’únxa náakni ayíkwshtaymani.
aykáwaas (n) —Ánichk ts’áa aykáwaasyaw. Presidentmí áwa xwíimitxaw aykáwaas. (lit. “”)
ayktpamá (n) (lit. “”)
> aykáwaas naknuwiɬá “” see under naknúwi-
> aykáwaas naktkwaninɬá “” see under náktkwanin-
áykws (n)
áyn (n) () —Wínpatak áyn. Áynyanim táatpas. [from ]
áyni- (v) (hab áynixa, ppl áynyi) —Áynishaash táatpas.
áynish (n) —Minánmash wá áynish?
áypx (n) () ()
ayskwlíim (n) [from ]
áytalu, aytalú (n) () —Íkuuknash máytkwatana aytalú.
ayú’ayu (adj) —Íkuuk ttúush tíin tɬ’áaxw mísh ayú’ayu iwítxanasha.
áyut (n) () ()
AA
áak (det abs) —Shín áak iwá?
áaɬ (adj) —Áts’iixshapat áaɬ iwá iwínsh.
áan (n)
aanpamá (n) (lit. “”)
áana (exp) —Áana, iwámsh ála! Ash áwiikw’imata. —Áana, íxatamkanwishnash. [from ]
áana chí (exp)
áapliin (n) [from ]
áay (exp) —Áay tɬ’áks Elizabeth, míshnam wá? (lit. “”)
CH
cha’ásh (adj) —Cha’ásh iwachá Spilyáy. —Cha’ásh iwínsh ip’ishkwip’ishkwinúusha tmáynan.
cha’áay (adj) —Cha’áaymashk’ínupa táatpas. () —Cha’áaynam kúsha. Ámash pinátɬ’uyank.
chá’shcht, chá’ishchit (n)
cha’ishchtpamá (n)
chách (n) —Ipítɬ’anaash máytski cháchpa. [from ]
chachát- (v) (imper chachátink) —Cháw chachátchachatink awinshmamíyaw.
chacháat (adj) —Chacháat ayíksha iwínsh.
chách’uumk- (v) (ppl chách’uumki) —Ttúush talápas itxánaxa chách’uumki. (lit. “”)
chách’x- (v) (imper chách’xink) —Áchach’xink ts’apxmí míts’aynan wí’anitay wápaasay.
chakcháknu (n)
chákutkut- (v) —Cháw áchakutkutnanik ap’úusnan twín.
chakyáy (n)
chakyáywi- (v) Kw’shím áswan ichakyáywisha pináshapatk’isha pt’ilimamíyaw.
chák’aywa(n)- (v) (hab chák’aywanxa) —Iyúushnash pachák’aywani.
chák’aatk- (v) (imper chák’aatk) —Áchak’aatk apíɬ’apɬnan.
chak’aatkáwaas (n)
chák’ink- (v) (hab chák’inkxa, imper chák’ink) —Áw ists’átsa. Áchak’ink pinak’inut’áwaasnan chak’inkáwaaski. ()
chak’inkáwaas (n) —Anáshtipaash chák’inkxa chak’inkáwaas.
chák’inksh (n) —Chák’inksh iwí’anisha áyat pinmiláyk’ay iníitay. —Sts’átpa tíinma pacháwiihaykxa chák’inksh pinak’inut’áwaaspa.
chák’uk- (v) —Amíismaash pachák’ukanixa xyáaw apíɬ’apɬ tyámiki. —Shxáanit iwínsh áw tɬ’áaxw icháwik’uktnak’i apíɬ’apɬ.
chak’ukáwaas (n)
chak’uktpamá (n) (lit. “”)
chákwtk- (v) —Áchakwtkshaash latítnan. —Ichákwtksha waskúnan.
chákw’ilk- (v) —Chákw’ilkshaash waláas. —Áchakw’ilkanik ku áshapaynakanik wáptu myálasnan. Cháwxi ishúkwaasha chákw’ilkt tkwátat.
chákatamkanwi- (v) () (pf chákatamkanwi) —Myánash ichákatamkanwi púuksnan.
chákawx- (v) () (imper chákawxink) —Áchakawxink lakayxit’áwaasnan. Áw anásha áan.
chakkátim- (v) (past chakkátimna) —Úyt shíx iwíisinwya, ku íkuuni awkú ichakkátimna.
chákkuk- (v) (imper chákkuk) —Łkkúu áchakkuk wapsíkinan ku ákashtk.
chákpt- (v) —Ichákptshana Dave cháwiinknikshnan máytski. ()
chákuk- (v) (ppl chákuki) —Áchakukshanaash lúupki k’úsinan.
chakukáwaas (n) () —Íchiish wá chakukáwaas sapatsanpawaaspamá. —Wíinaamkshaash káapa chakukáwaas.
chák’ik- (v) (ppl chák’iki) —Wíchak’iki pawá pt’ilíma lalupáaki. (lit. “”)
chák’iksh (n) Iwáywisha áyat wát’apilyi chák’iksh. (lit. “”)
chák’lik- (v) —Áchak’likshanaash ílkwaasnan.
chák’p- (v) (imper chák’pk) K’áap áchak’pk shapáashapshnan. Láak iwíits’wikta.
chak’páwaas (n) ()
chak’ptpamá (n) ()
chákx- (v) —Áchakxshaash tímashnan.
chákwɬk-, chákwtɬk- (v) (imper chákwɬk, past chákwɬka) —Áchakwɬk shapáshtkshnan. —Áwnash chákwtɬksha malíish. —Anakú pachákwɬka malíish xáxa kákayin kuumánk panisháatwa pakáaw.
pináchakwɬk-, pináchakwtɬk- (v) —Áw pináchakwtɬksha piná’iwaattknik ku ának áwata páwinit.
chákwtk- (v) —Wíyatyaw páptyana nch’í istíyin ku táktayin páchakwtkanya.
chákw’p- (v) —Shíx áchakw’pim.
chalámat (n)
chalámati- (v) (hab chalámatixa) —Twátima áw pachalámatisha.
chalámataash (n) ()
chalawláwyi (n)
Chálmil, Chálmin (n) [from ]
chalúksh (n) () ()
chalúlak’i- (v) () (hab chalúlak’ixa) —Tamɬamáywixaash chalúlak’it kalúwaas ts’apxmípa.
chalúlak’it (n)
chalútima- (v) (hab chalútimaxa, ppl chalútimani) —Chalútimashaash sápk’ukt. —Awkɬáw anakwmák íkushpaynk pakkanáywixa tɬ’áaxw pashúkwaasha patúkin chalútimat.
chalútimash (n) —Myalasmí áwa ayáyat k’alk’alípspa chalútimash.
chalutimatpamá (n) (lit. “”) —Chalutimatpamá áwa tunxtunxmí psá: tamshaashuunmí, taxshmí, tmishmí, ts’apxnimí psá, yaaymí, taxusmí, ku ttúush k’táat wisláy latitmí.
chalutimat’áwaas (n)
chálxw- (v) (past chálxwa) —Iláwichayka pinknínk ílkwshpas. Cháw shíyin páchalxwa.
cháɬkkuk-1 (v) (hab cháɬkkukxa) —Łmamatúma pacháɬkkukxana ptíit ílaxyawitay ipíxnan.
cháɬkkuk-2 (v) (imper cháɬkkuk, ppl cháɬkkuki) —Háay tɬ’áaxw tún áwacha wíchaɬkkuki shapáashapsh k’úsipa anakú pawshánaxana pít’xanukan tíinma.
cháma- (v) (hab chámaxa) —Chámashaash atáchiishkan sháxuyaw.
chánch’ik- (v) (past chánch’ika) —Húuynash chánch’ika xwshxwísh tílatatpa.
chánp- (v) (past chánpa) —Kitísnimnash ichánpa. —Pachanpɬá iwá k’usík’usi. (lit. “”) —Patkwataɬáyin páchanpa twínpa. ()
chápaa- (v) (hab chápaaxa, past chápaana) —Pshítin páchapaana iwínshknik pt’íniksaan.
pináchapaa- (v) —Pamláam kw’áxi pináchapaanxa amapmíknik? (lit. “”)
chápchtt (n) —Chápchtt taxshmí iwá pchíit.
chápkw- (v) (imper chápkw) —Áwna tkwátasha. Áchapkw shápshnan.
chápni- (v) (imper chápnik) —Áchapnik limíslimisnan. Mísh iwá ts’áa wilyakí anítay?
chápyuk- (v) (past chápyuka) —Spilyáy ichápyuka wásiis watámknik ku iwáxwnayka álayt.
cháp’ilk- (v) (imper cháp’ilk, ppl cháp’ilki) —Áchap’ilk wápaasnan kunam átamatɬ’akta anakwnák iwíinaamksh.
cháp’uyk- (v) () —Shíxnam cháp’uykta ɬíɬx.
chap’uykáwaas, chap’uyktpamá (n)
cháshinp- (v) (imper cháshinpk, ppl cháshinpi) —Áchashinpk. —Kuukitpamápa áwaluusha cháshinpi sháak.
cháshk- (v) (past cháshka) —Páchashka lisháal tɬ’áksin Káalinan.
chashk’íshish (n) ()
cháshtk- (v) () —Áchashtk.
chátik- (v) (hab chátikxa, imper chátik) —Áchatik. —Shíikashma pawánpixa tkwátatyaw anakú pachátikxa kw’alálkw’alal.
chatikáwaas (n) ()
chátkw’lik- (v) (imper chátkw’lik) —Páchatkw’lik. ()
chátkkuk- (v) (pf chátkkuksh) —Lákas ichátkkuksh lisáaknan anakwnák ipshátasha áytalu.
chátk’ax- (v) —Áwna chátk’axsha waxwnaykí kuna wishánata.
chátkw’pshk- (v) (pf chátkw’pshksh) —Wáyxtitpaash ichátkw’pshksha íshatpa.
chátpni- (v) (hab chátpnixa, imper chátpnik) —Áchatpnik síilnan.
chatpnitpamá (n) (lit. “”)
chatwilí (n) ()
chátɬ’aak- (v) (hab chátɬ’aakxa, imper chátɬ’aak) —Chátɬ’aak wáwxpa. (lit. “”)
chátɬ’inaw- (v) —Kutkut-ɬáma pachátɬ’inawsha ishchítnan.
chátɬ’k- (v) —Múnnam patamáwinatta skúulitknik anamkú áchatɬ’kta tamánwitnan?
chátɬ’umx- (v) (imper chátɬ’umxink) —Áchatɬ’umxink ɬamtíxpa.
chátɬ’umxsh (n)
cháts’uumk- (v) (imper cháts’uumk) Xtúwiki áchats’uumk lisáaknan.
cháw (adv) —Cháwnam íkush kúta.
cháw atá-, cháw ata (adv) () —“Míshnam wá?” “cháw mísh atáshix —Cháwnash wá ata shíx. —Cháwnash ata anáwisha.
cháw háay (adv) —Cháw háay áshamin páwapshata.
cháwxi, cháw íxwi (adv) —Cháw íxwi ixíisha ap’úus. (lit. “”) —Cháwxinam íxwi kúta. (lit. “”) () Xáɬya iwá xníyi anakú cháwxi ilatíshata. (lit. “”)
cháw wíyat (adv) —Cháw wíyatnash áw wá wishashúwani.
cháwk’a (adv) —Cháwk’a ilamulátsha chíish.
> cháw míin “” see under míin
> cháw minán “” see under minán
> cháw mún “” see under mún
> cháw shín “” see under shín
> cháw tún “” see under tún
cháwayna- (v) (hab cháwaynaxa, imper cháwaynak) —Áchawaynak aykáwaasnan.
cháwaynat (n)
chawaynat’áwaas (n)
cháwi’iip- (v) () (ppl cháwi’iipi) —Icháwi’iipsha wisxáwaas istípa. (lit. “”)
cháwi’iipi (n) ()
cháwik’ink- (v) () (imper cháwik’ink) —Áchawik’ink cháwik’inkshnan. ()
cháwik’inksh (n) ()
cháwilak’iti- (v) (imper cháwilak’itik) —Cháwilak’itik kapúu.
chawilak’ititpamá (n) ()
cháwilak’ink- (v) () —Áchawilak’inkanik kapúu myánashnan.
cháwiluuk- (v) Xwíiminam cháwiluukta tuxwínash sts’átpa.
cháwiluuksh (n)
cháwinat- (v) (past cháwinata, ppl cháwinatyi) —Myánash ixátamanayka wíyatyaw tkúnipa, kupat miskilíiki áchawinata.
chawinattpamá (n) (lit. “”)
cháwinatyi chíish (n)
cháwinaynak- (v) (hab cháwinaynakxa, ppl cháwinaynaki) —Nch’i wánapa shkw’níyin páchawinaynakxa xyáaw ílkwaasnan.
cháwinaynaksh (n) —tutanikmí cháwinaynaksh ()
cháwisklik- (v) (imper cháwisklik) —Cháwisklik k’úsi. ()
chawisklikáwaas (n) ()
cháwitux- (v) (pf cháwituxsh) —Icháwituxsh ttúushmaman kwnínk anakw’ínk íchna iwyáninxa chilwít.
cháwiichayk- (v) —Cháwiichaykshaash.
cháwiihayk- (v) (hab cháwiihaykxa, imper cháwiihayk) —Cháwiihayk táatpas.
cháwiilxw- (v) (imper cháwiilxwk) —Áchawiilxwk ílkwshnan. ()
cháwiiɬtx- (v) (imper cháwiiɬtxink) —Pináchawiiɬtxsha xwísaat. —Áshapachawiiɬtxink íshtapa iwínshnan.
chawiiɬtxáwaas (n) (lit. “”)
cháwiina- (v) (hab cháwiinaxa) —Nch’íki icháwiinaxa kw’alálkw’alal.
cháwiinknik- (v) () (ppl cháwiinkniki) —Chákkukyi t’inúki siilháwski itxánaxa ts’xwiilí cháwiinkniki. ()
cháwiinkniksh, cháwiinknikt (n) () —Ásht ts’xwiilípa iwá ts’múy cháwiinkniktki. ()
iniitpamá cháwiinkniksh (n)
k’alaxpamá cháwiinkniksh (n) ()
ɬamtxpamá cháwiinkniksh (n)
cháwiipaa- (v) (past cháwiipaana) —Páwiilkw’ikna ɬíɬxki káanan anakú icháwiipaana p’úyk táakyaw.
cháwiisp- (v) (imper cháwiispk, past cháwiispa, ppl cháwiispi) —Ámash áchawiispk pchíshnan. —Míshnam cháwiispa pchísh?
chawiishk’íshi- (v) (imper chawiishk’íshik) —Áchawiishk’ishik shátayki pinak’inut’áwaasnan. Wáawk’a láxuyxt iláwilaylaksha. (lit. “”)
chawiishk’íshish (n)
chawiishk’ishitpamá (n) (lit. “”)
cháwiitkw’k- (v) () (past cháwiitkw’ka) —Pináwaachyinam cháwiitkw’kta káa kunam cháw wíiyawkta ishchítknik.
chawiitkw’káwaas (n) ()
cháwiits’iilk- (v) —Myánashma ɬk’íwitpa pimáchawiits’iilkta náakni.
> cháwk’a “” see under cháw
cháwk’at- (v) —Icháwk’atsha ipíx.
cháwkx- (v) (past cháwkxa) —Pacháwkxa iwínshnan. —Cháwkxtkipat áshapashuyna.
> chawkxtpalá túksh “” see under túk-
> cháwp’x, cháw p’íx “” see under p’íx
cháwslayk- (v) (imper cháwslayk, past cháwslayka) —Cháwslaykaash xuxulí.
> cháwxi, cháw íxwi “” see under cháw
cháwxi(n)- (v) (hab cháwxinxa) —Áchapaashaash xawíyi xnítnan kuush áchawxisha xawiyináɬnan. —Túyaynam áchawxisha shíxshixnank’a?
cháwyalil- (v) (hab cháwyalilxa) —Chawyalilkúla iwachá iwínsh, ku áw cháwk’a icháwyalilxa.
chawyalilkúla (n)
cháwyanin- (v) (hab cháwyaninxa) —Icháwyaninxa iwínsh.
cháxatamkanwi- (v) (pf cháxatamkanwi) Ip’úus icháxatamkanwi latáamknik tímashtimashnan.
cháxilp- (v) () (pf cháxilpsh, imper cháxilpk, ppl cháxilpi) —Áchaxilpk pchíshnan. —Áwnash wyánawi pchíshyaw. Wíichaxilpanim. —Chák’inksh icháxilpsh ku káyx ákatxana pnutpamá.
chaxilpáwaas (n)
cháxkyuu- (v) —Áchaxkyuunik kapúu tsnítsaan. Láak ik’asáwita.
cháxtɬ’k- (v) (ppl cháxtɬ’ki) —Míshkin anakúsh íkwtink íkw’ak iwátaxnay cháxtɬ’ki íchna. ()
cháxwch’k- (v) (imper cháxwch’k) —Cháxwch’k íshat kaylí niwítknik.
cháxwiiɬk- (v) () —Áchaxwiiɬktaam pyaxínan. Cháwnam amyúkta.
cháxwɬk- (v) (imper cháxwɬk) —Áchaxwɬk shapáashaptnan.
cháy-1 (v) —Yaamashmí nikwít cháw icháyta anamkú áwilat’ita. —Cháytamashxú tkwátat páyshnam wáawk’a wíyat’ish naknúwita k’pispamápa. —Cháwnam shapáchayta átaw tkwátat.
cháychay (adj) —Kpáylk áw i’ánakwsh pinmínk cháychay táatpas.
cháy-2 (v) () —Áchayshaash cha’áay shapátk’inan.
cháyalilk- (v) (imper cháyalilk, past cháyalilka) —Áchayalilk patún. —Tsa’at-símk’a pacháyalilkta ts’xwiilí nisháyaaspa. —Átk’ixshaash míshkinnash áchayalilkta íkunak pák’inkshnan. (lit. “”) ()
> cháychay “” see under cháy-1
chaycháywi- (v) —Ichaycháywisha myálas k’yáshpa xtínknik.
cháynach (n)
Cháynach (pn) ()
cháynachi- (v) (pf cháynachi, hab cháynachixa, past cháynachya) —Chaanmí ísht áchaynachi watím. —Káatnampa icháynachya Chaanmí ísht.
Chayníi (n) [from ]
chayníi pásint (n) [from ]
cháachaani (n) () —Áwmash pxwinúushana wáshnam cháachaani.
cháaklat (n) [from ]
cháashwi- (v) (hab cháashwixa) —Cháwnam cháashwita.
chaashwyúu- (v) (hab chaashwyúuxa) —Cháwpam pt’ilíma achaashwyúuta awínshmaman. —Ichaashwyúuna iwínshnan áyat ku ipáxwya ám.
cháawi- (v) () (pf cháawi, past cháawna) —“Mísh áw iwá?” “Áw icháawisha.” () —Áw icháawi. () —Páchu’imishpa icháawna.
cháayni (adj) () —Káakimnash wá cháayni tkwátat sapak’pstpamápa.
chcháya (n) ()
chcháa- (v) (hab chcháaxa, imper chcháank, ppl chcháani) —Ashkú ílkwsh pashapát’shkanya kúuknash chcháashana tɬ’áaxw tún shapak’pstpamápa. —Ák’aachna tɬ’áaxw chcháani tkwátatnan. —Áshapachchaank núsuxnan. Tɬ’íksna kúukita.
chcháanwi- (v) (hab chcháanwixa, past chcháanwya, ppl chcháanwyi) —Ichchaanwyúusha páppa, anakú náxshk’a áwa áyat.
chchúu (adj) —Chchúu txának.
chch’áal (adv) —Chch’áal panúu ámchnik íkks skuuliɬáma.
chch’íw (n) ()
chíliish (n) [from ]
chíliishaash (n)
chilwít (adj) () —Nusux tilíwal iwá chilwít tkwátat.
chilwíti- (v) (hab chilwítixa, ppl chilwítyi) —Chilwítyinash wá. —Átamaynakapat chilwítyi iwínshnan. Chilwítityaw pá’awtkw’ina tamaynakɬáyin. (lit. “”)
> chilwit wapsúx “” see under wapsúx
chinúki- (v) (ppl chinúkyi) —Iwá chinúkyi iwínsh.
chinúkit (n) —Chilwít iwá chinúkit.
chípshi- (v) (hab chípshixa) —Ichípshisha atáwaaspa.
Chishkíin (adv) (lit. “”) —Chishkíin sínwik. —Átaw iwá Chishkíin sínwit. —Maysxmáysx páwyasapsikw’anxa Chishkíin sínwit. —Páyshmash cháw wáta Chishkíin sínwit, kumash cháw wáta tiináwit. (lit. “”)
chíwa (n)
chiwát- (v) (past chiwátna, ppl chiwátni) —Áwnash chiwátsha. Cháw pásaypim ánach’axi. —Tɬ’áaxw kákyama pachiwátna tkwátatki. —Máytkwatatkitash wá chiwátni.
chíyin1 (det abs) —Chíyin amíisin pápaɬiixsha. —Cháw chíyin patkwátaxa núsuxnan.
chíyin2 (det obv.erg) —Chíyin pánya íkw’ak táatpas.
chíi- (v) (hab chíixa, past chíina) —Túnnam átk’ixsha chíit? —Chíitxawyaw iyúushna. ()
chiiɬá (n)
chíish (n) —Chíishaash chíish.
chíit (n)
chiitpamá (n) (lit. “”) —Áw ipaláyn chiitpamápa.
chíit’a- (v) (lit. “”) (hab chíit’axa) —Míshnam chíit’asha’? —Chiiɬáma pachiít’asha láamyaw.
pináchii- (v) () —Mísh íxwi pináchiisha Cháan’? —Iwínana táwnkan anakwnák pináchiixa.
pinachiiɬá (n)
shapáchii- (v) —Washat’uyɬáma pashapáchiisha k’úsima. —Ishapáchiitasha k’úsi pt’íniks wánayaw. (lit. “”) —Túnnam ishapáchiina? —Áwna shapáchiitasha káa.
shapáchiit (n)
shapachiitpamá (n) (lit. “”) —Winátt iwachá niimí shapachiitpamá. —Pt’íniks itamántati k’úsi shapachiitpamáyaw.
chíiman (det acc) —Chíimanpat áshapakutkutna íniixit ishchítnan. —Íchiish ánisha chíiman kumash imanách’a íchi nísha. ()
chiimí-  
chiimíkan (det alla) —Ánitak chiimíkan íchi shátayshatay.
chiimíki (det inst) —Chiimíki káaki pawyáwka myánashma.
chiimíknik (det abl)
chiimínk (det gen) —Chiimínk ɬmamatumamí áwa misámsa watít.
chiimípa (det loc)
chiimíyaw (det dat)
chiimíyay (det ben)
chíinaman (det acc)
chiinamí-  
chiinamíkan (det alla)
chiinamíki (det inst)
chiinamíknik (det abl)
chiinamínk (det gen) —Chiinamínk awinshinamí k’úsima átutanatya ɬáamay.
chiinamípa (det loc)
chiinamíyaw (det dat)
chiinamíyay (det ben)
chiiník (pro abs)
chíma (det abs) —Chíma awínshma pawakítsha kútkut.
chímchayk- (v) (past chímchayka) —Lahaháamnash xátamayawkshana, kúuknash chímchayka.
chimnáti- (v) (hab chimnátixa, past chimnátya) —Áwnash chimnátisha.
chimnín- (v) (impf chimnínxa) —Lákas ichimnínchimninxa ip’uusmíknik.
chímtaxshi- (v) (hab chímtaxshixa) —Myálas sts’átpa ichímtaxshixa anakú túwin pá’ihananuykta.
chímti (adj) —Watímnash itámyana chímti shátay.
chímwayxti- (v) (hab chímwayxtixa) —Áwnash chímwayxtisha wíyatyaw.
chímwilaalakw- (v) () (pf chímwilaalakwsh) —Ichímwilaalakwsh tɬ’áaxw tún.
chímwiihayk- (v) (past chímwiihayka) —Chímwiihaykimshnash máytski.
chímwiiɬtx- (v) —Áwnash chímwiiɬtxsha ílpyaw.
chímyanashyi, chimyanashyí (n) (pl chimyanashyíma) —Chímyanashyi iwá.
chínik (det abl) —Áyatma kwínik pa’ayíkxa, cháw chínik.
chínim (det inv.erg) —Chínimnash áyatnim iwapíitaxa kútkutyaw.
chinmí (det gen) —Chinmí ísht átuxnana yáamash. (lit. “”) —Chinmí iwinshmí k’usík’usi áwa wisalilɬá.
chinmíkan (det alla)
chinmíki (det inst) —Chinmíkiish náttunsha iwinshmíki.
chinmíknik (det abl) —Chinmíknik iníitknik panákyat’ana ap’uk-’áp’uk aykáwaas. (lit. “”)
chinmiláyk’ay, chinmíyay (det ben) —Chinmiláyk’ay íchi áwa patún.
chinmínk (det gen) —Chinmínk áwa ísht. (lit. “”)
chinmípa (det loc)
chinmíyaw (det dat)
chíx- (v) (ppl chíxni) —K’usík’usima pachíxchxsha púuchpa. —Míshnam pinachxnásha’?
chixnáwaas (n)
chíxni chíish (n) (lit. “”) —Máytskiish chíxni chíishki winaníishana. (lit. “”)
chxnáshani (adj) (lit. “”) —Máytskiish chxnáshaniiki winaníishana. (lit. “”)
shapachxnásha- (v) —Ashapachxnáshak waskúnan.
chíx-winat- (v) —Ichíx-winatsha chíish k’míɬknik.
chkú- (v) (past chkúwa) —Mísh ichkúwa’? —Chkút áwa.
Chlálpam (n) () [from ]
chmáakw (adj) () —Anakú itaxnúnak’ita, kúuk itxánaxa chmáakw lámt.
chmáakw lúmt (adj) (lit. “”)
Chmaakwlí (n)
chmúk (adj) () —“Míshmash wá kála imínk táatpas?” “Chmúk ku luts’áash wá táatpas.”
chmuk táatpas (n) (lit. “”) —Chmuk taatpasmí áwa káatnam tamáawish silkmí.
chmuk táatpas áyat (n) (lit. “”)
chnamánk (det) —Chnamánk iwá tíin. —Ishúkwaasha timnanáxt pínk íchna anakúsh chnamánk Husumpamáki. ()
chnáyk’ay (det ben) —Pnáy iwá chnáyk’ay túttay.
chú (exp) () —Chú, áwmash tkwápchayksha pútimt timashmí táala.
chú áwna (exp)
chú’ (adv) —Chú’ sínwitknik ikátuti. —Chú’ patxána kákyama anakú ip’úus iwyánawya. (lit. “”)
chúksh (n)
chúxchxw- (v) —Páchuxchxwsha káɬayin myánashnan. (lit. “”)
chxw (exp) —Nakáɬasaanimnash ishapásp’itanixana tútanik kuush ínxana “chxw káɬa.”
chúush (n) —Niimí Tamanwiɬá, kw’aɬanút imanák íkuuk íchin tkwátatyaw ku chúushyaw, kúshxi niimí wak’íshwit. ()
chwáwni- (v) (hab chwáwnixa, imper chwáwnik) —Míimi tíinma papá’ishnawaynxana ku pápachwawnixana tkwátat. (lit. “”) ()
chwáwnik- (v) (past chwáwnika) Joe Hunt iwachá Xwáɬxwaypam. Palaláay átaw timnanáxt ichwáwnika niimíyay. ()
chwáwniksh (n)
chwík- (v) —Ttúush twátima cháw patk’íxinxa áchwiktaam táala. Átaw áwa walímshatay uu tún.
> chxw “” see under chúxchxw-
chxáaw (adj) —Ínimchxaw iwá imínk k’usík’usi.
chxíi- (v) (hab chxíixa, past chxíina) —Chxíishaash. —Chxíinaash ashkú xáwshxa wáyxtitknik.
> chxnáshani “” see under chíx-
chyawáw (adj) () —Tɬ’áaxwpa minán chyawáw k’usík’usi ichíxchxsha.
chyáwnu (n)
CH’
-ch’a (nsf) () —Wínashanaash pamalíityaw kuush inách’a pashapátkwatana sháxaapi kíiks pamaliitpamá. () —Túunnam ímch’a áshukwaasha? —Pamúnnash ínch’a wínaxa casinokan. () —Cháw tún ishúkwaasha pínch’a.
-ch’ak’a (nsf) —Áw pínch’ak’a. —Áyuuyuunk. Ímch’ak’a áyuuyuunk.
-ch’axi (nsf) —Cháwnam áwiwtiwata ímxaynan. Ímch’axiim wyákwshtikxa. —Láaknam imanách’axi iláakta imínk iwínshnim.
ch’áych’ay (n)
ch’áap- (v) (hab ch’áapxa) —Ich’áapxa wála shátmiki. —Anakú its’ts’úupinxa púuy, kúuk ttúush tiichám ich’áapxa.
ch’áax (adj) —Ch’áax iwáyna tikáy. —Ch’áax pátaa táp’ashnan nawinaɬáyin.
ch’iláaw (adj) () —Ch’iláaw iwínsh iwyáninxa. () —Ch’iláaw nikw’ít iwyáninxa áyat. ()
ch’ilú- (v) () Iwínsh ich’ilúsha áyatnan. —Íchin áshapach’ilukim.
ch’ílu (adv) —Ch’ílu ikúya.
ch’íluk- (v) —Ich’ílukshaam iwínshnim. —Íchin áshapach’ilukim.
ch’iwáa (adj) —Ch’iwáa iwyáninxa washat’uyɬá wáshatnak’itpa.
ch’íya (n) [compare ]
ch’íin (n) ()
ch’íl- (v) —Ách’ilshapat áyatma anakú iwá shíx k’ínupa.
ch’ilch’íl (adj) —Ch’ilch’íl iwá íkw’ak pt’íniks.
pinách’il- (v) —Pt’íniks pinách’ilsha táatpaski.
ch’ím (adj) () Xapiɬmí iwá ch’ím. —Ch’ímnash wá shuwatpamá xapiɬmí.
shapách’imk- (v) —Shuwatpamá xapiɬmínam shapách’imkta ts’ím shúwatay yáamashnan. (lit. “”)
ch’ísh (adj) —Wáshnam ch’ísh.
ch’ísh tíin (n)
ch’íshk- (v) (past ch’íshka) —ch’ishkɬá —Ich’íshksha iwínsh. —Míshnash ich’ishkúusha iwínshnim’? —Pinach’ishkúusha ayatmíki iwínsh. (lit. “”)
ch’íx1, ch’íxni (adj) () —Ch’íx itxána tikáy. (lit. “”) —Ák’aatink ch’íxninan. [compare ]
ch’íx2 (adj) —Ch’íxnash txánana k’úpkw’p yáwatashpa. (lit. “”)
ch’láy (n) () ()
ch’mít (n) () —ch’mítaash
ch’u’úum, ch’úu’um (adj) —Ch’úu’um iwáynana anakú ik’ínuna lamtúsma. —Ch’u’úum patxánana myánashma anakú iwyánawya wawyaɬá. —Ch’u’úumnash txánasha tpísh.
ch’úum- (v) (hab ch’úminxa, imper ch’úumk/ch’úumink) —Ch’úumk. () —Ch’úumshaash wínatyaw. —Áswan ich’úumsha. Ch’úu’um iskáwna. (lit. “”)
ch’wí(n)- (v) (hab ch’wínxa, imper ch’wínk) —Íkuuni ch’wínk. —Niwítkansim ich’wínxa.
H
ha’áa (exp) —Ha’áa, wíikatutik.
ha’áash (adj) —Ha’áash iwyánawi, cháw túkin pxwípxwini.
ha’áay (adj) —Ha’áay txának!
hahán (n)
háma (n) [from ]
hananúy (adj) —Hananúy k’usík’usima pawahwáksha.
hananúywi- (v) (pf hananúywi, hab hananúywixa, past hananúywya) —Túyaynash hananúywisha? —Ahananúywisha ámchnik áyat.
hananúywit (n) —Palaláay hananúywit pxwinúutpa iwá píkchashit.
hánis (n) [from ]
háps (n) —Patmaanísha Tíinma hápsnan. [from ]
háw’ (adv) () —Háw’ iwináynaka.
hawílish (adj) () —Hawílish iwínsh iwyánawi.
hawílish (n) (lit. “”) () —Íkw’ak iwínsh iwá hawílish. —Hawilishmamí áshapawach’aksha pshwápa waníkt.
hawláak (adj) () —Páyu hawláak iwá wálimwiihaykt. (lit. “”) —Hawláak iwilúuka túxinyaw áapliin.
hawláak istí (n) (lit. “”) —Páshtinma pakípsha lahaháamyaw túxinyaw hawláak istí.
hawláak pátamunt (n) () (lit. “”)
hawláak sínwit, hawláak sinwitpamá (n) (lit. “”)
hawláak shapashukwaaɬá (n) (lit. “”)
hawláak timatpamá (n) (lit. “”)
hawláak tiichám (n) (lit. “”)
Hawláak Tíinma (n) (lit. “”) —Áshukwaanapatakut pxwítyaw Hawláak Tíinma.
hawláak wak’íshwit (n) (lit. “”)
hawlíp (adj) —Atanamúnatak hawlíp iwínshnan. —Áswan iwá hawlíp sinwiɬá.
háyk- (v) (hab háykxa/háykinxa) Xwíimichnik iháykma Yáslams Myawaxmíkan tiichámkan.
shapáhayk- (v) (past shapáhayka) —Ishapáhayksha ipápki. —Pshítin páshapahayka tánawikshyaw. (lit. “”)
háa’ay (adv) () —Háa’aynam pánita pútimt táala kumash kúuk ítuxta kapúu.
háash- (v) (hab háashxa, imper háashink) —Nch’íki iháashsha. —Páshtin twátiyin pá’ina, “áw háashink.”
haashnút (adj) (lit. “”) —Áw haashnút iká’isha tɬ’yáwit.
háasht (n) —K’píspa kw’íit itxánaxa háasht.
háashhaash- (v) —Wíihaashhaashshaash.
háashtknik- (v) () —Páhaashtkniksha sínwit. —Pápahaashtkniksha shyaputímt ku íchishkiin sínwit.
háashtkw’k- (v) —Áwna kátutisha. Áwnamtk wíihaashtkw’ksha.
háaw (adv) —Háawk’aashkaylí aɬá’aɬakan. —Háaw tánawityaw i’ásha anahúy.
háay (adv) () —Iyíya iwá pít’xanukpa tkw’anatitpamá ishchít. Háaypam sápkitwani pápatkw’anatyi twánata. —Tɬ’ápxi kúts’k tkwátak, cháw háay tɬ’áaxw. —Háayna íkuuk kátwata saplíl pátaki. ()
háay (comp) —Ásapakw’stik háay xáayaw ip’úusnan. —Háay ikútkutnak’ita, kúuk iwínpta iyúush. —Háaynam tkwápwiluukta niwítknik ipáp, kúuknam pakwyáamta walak’ikɬáma. —Páyshnam átk’ixsha túpan pina’ináwit, háaynam wilíilawita maysxmáysx, kúukmash txánata xtúwit.
huk’húk (n) [compare ]
hulí (n) —Hulípatash húuy shapátutya ts’xwiilí.
hulí(n)- (v) (pf hulíya, hab hulínxa, past hulína) —Ihulísha ámchnik.
huyanák- (v) () —Cháwnash áshukwaasha huyanákt.
húu (exp) —Húu, minánnam wá? ()
húuy (adv) () —Húuynash tkw’anátisha íkuuk. —Húuynash waw’áwishana patún. (lit. “”) —Áswannan húuy pshítin páshapatk’isha pt’íniksaan.
húuy(n)- (v) (hab húuynxa, past húuyna) —Pahúuyna wisalilɬáma xátxatyaw.
I
íchashk- (v) (imper íchashk) —Awkɬáw áwichashk ɬk’iwit’áwaas lípanan.
íchay- (v) Kw’shím áswan íchaychaysha tma’áak pt’ilímaman. —Páyshnam yalmílk ítwata tawtnúk kunam íchayta. ()
íchayk- (v) (ppl íchayki) —Láaknam íchaykta tɬ’áaxw shimín chiitpamá chíish. —Chíish itxánasha íchayki. —Cháwk’a túyay chíitay iwá íchayki chíish wanapamá.
íchch’ilk- (v) Kw’shím áswan íchch’ilksha myánashmaman, kutash húuy pápayksha.
íchi (det abs) —Ánitak íchi táala. —Íchi iwá. [compare ]
íchikuuk, íchi íkuuk (n)
íchi ɬkw’í (n) (lit. “”)
íchiyay (det ben) —Cháw iwá ts’áa íchiyay kútay kápin. Xnim’attpamá iwá yawatashpamá.
Íchishkin, Íchishkink, Ichishkíin (adv) (lit. “”) —Íchishkin sínwisha. —Íchishkink sínwik. —Shukwínsh iwá sinwiɬá Íchishkin.
íchiinak (det acc) —Átimnashaash íkuunak pak’uɬáan, ku cháw íchiinak.
íchiini, íchiinik (det alla) —Pakwíitama íchiini, ku míinxash pawínana. —Íchiinik wínam ayíkatam.
íchin (det dat) —Túnnam pánita íchin? —Íchin nánam kapúu.
íchinki (det inst) —Átuxnanaash yáamashnan íchinki twínpaashki.
íchma (det abs) —Íchma myánashma pa’anut’átwisha.
íchna, íchnak (det loc) —Cháwnam ánichta íchna. Íkwna ánichk. —Íchnak ayík. —Íchnaknash ánicha xálukt pak’ikáwaaspa.
íchna ɬkw’ípa (n) (lit. “”)
ichnamá, ichnamánk (det) —Anakúsh áw myánash cháw papxwísha mísh túkin. Ku páysh cháw túun pashúkwaasha anakúsh ichnamá tiichampamá. () ()
íchuk- (v) (imper íchuk) —Cháw áwichuk. Áshapanaxtik maykmáal. Áshapakw’aanshaam.
íhananuyk- (v) () (pf íhananuyksh) —Cháw pá’ihananuykim. —Pyápin pá’ihananuykshana táalayaw Máalinan.
íkkimi- (v) (pf íkkimi, hab íkkimixa) —Áwnash íkkimi wíwnu.
iksíks (adj) (pl íkks) —Íchi iwá wáawk’a iksíks táatpas. —Sapsikw’aɬaanmí áwa íkks skuuliɬáma. () —Íkksma tíinma pak’ínunxa hawláaknan túun. (lit. “”) —Nch’ínch’ima pa’ayktwíixa átaw kkanáywitpa wyásapsikw’atay íkksmaman.
iksíks ttáwaxt (n) (lit. “”) —Tɬ’áaxw tasixɬáma pawíi’uynxa patasíxinxa iksíks ttáwaxtknik. (lit. “”)
iksíks ttáwaxt (adj) —Páyshnam mayk-’iksíks ttáwaxt tamátway wakíttaxnay.
Iksíks wána (pn) (lit. “”) () —Iksíks wánapa Tíinma walímtwaluutki panp’íwixana. Cháw tún áwacha twaluutpamá.
íktas (n) —Ánichk maɬáamaɬaa pnutpamá íktasnan. (lit. “”) [from ]
íkunak (det acc)
ikuslúuk- (v) () —Ikuslúuksha pyaxí ká’uytay.
íkush (adv) —Cháwk’a íkush pakúxa. —Lísxaamnash íkush kúya.
ikushpamánk (exp) —Tún íchi iwá ikushpamánk? (lit. “”)
íkushxi (adv) —Íi, íkushxiish áw laakshána. (lit. “”) () ()
íikush (exp)
íkuuk (adv) —Míshnam áw íkuuk xáwshxsha’? —Axwyaktwíitashaash áyatmaman íkuuk.
íkuuman (det acc) —Íkuuman ánitak.
ikuumí-  
ikuumíkan (det alla)
ikuumíki (det inst)
ikuumíknik (det abl) —Iwyánawi íchi myánash ikuumíknik iníitknik.
ikuumípa (det loc) —Ikuumípa íchi áwa k’úsima. (lit. “”)
ikuumíyaw (det dat)
ikuumíyay (det ben)
ikuumínk (det gen) —Íkwmak awínshma áwa ikuumínk ayatmamí ámama.
íkuunak (det acc) —Tɬ’áp íkw’ak iwá. Tɬ’ánxnash íkuunak átk’ixsha ipíxnan.
íkuuni (det alla) —Túnxkannam tkw’anátisha. Íkuuni wyátkw’k.
ík’ink- (v) (imper ík’ink) —Walak’ikɬáma pa’ík’inksha ishchít. () —Áwik’ink shíipmaman. Íkuuni áwyuk imítichan.
ík’psk- (v) —Ínmisht ík’psksha ts’í chíit túuxki.
ík’uk- (v) (imper ík’uk) —Íkwna áwik’uk shátaynan ku íchna áwik’uk lisháalnan. —Ashkúxshana wyánintknik ká’ik’ukshanaash shapap’ikáɬ táatpastaatpas.
ík’uksh (n) —Anakú pasháxtɬ’kxa waskú tamanikɬáma, papítwiluukta ík’ukshyaw. Pa’ík’ukta mayk-’íxwiyay sáyptay músmustsin.
íkwaak- (v) (ppl íkwaaki) —Shíx iwá k’ínupa íkwaaki latáam. —Ttúush tíinma yalmílk paptúkxa waxwnaykí papáchu íkwaaki paaxamitpamápa tiichámpa.
íkwaal (adv) —Íkwaal iwá súp’ski.
íkwiinik (det abs) —Íkwiinik pápatkw’alsht’xsha.
íkwin, íkwink (det dat) —Káatnamyawna íkwin wínata máysx. —Pnúnaash íikwin anáshtiyaw. (lit. “”) () —Iwyáych’usha íkwin twátinan.
íkwinkink (det inst) —Awkɬáwnash áw sínwi íkwinkink. —Itámunshanash íkwinkink watím.
íkwɬ (adv) —Íkwɬnash wá táala. —Cháwnash pxwíshana íkwɬ tíinma pawyánawita. —anakwíɬ iwá wyáxayxt ku sapálwit
íkwɬkin, íkwɬkink (adv) () —Íkwɬkin pápawxitimsha cha’áay yíktpa tíinma.
íkwma (det loc) —Íkwma pawá inmí wyánch’ima.
íkwmak (det abs) —Íkwmak pawá inmí wyánch’ima.
íkwna, íkwnak (det loc) —“Minán iwá Dave?” “Íkwna shk’íishpa ilá’isha.” —Cháw íkwnak páwapasham. Páyuush wá.
íkwnink (det abl) —Pa’átxa íkwnink pchíshknik. —Ák’inushanaash iwínshnan anakú iwináta íkwnink iníitknik.
íkwnimk (det obv.erg) —Íkwnimk iwínshnimnash ishapátkwapwiluuka.
íkwstimi- (v) (hab íkwstimixa, ppl íkwstimyi) —Áyat i’íkwstimisha íktas. —Cháwp’xmash wá wawtukáwaas. Íkwstimyi wínichk patún.
íkwtink (adj) —Awtashkú patúskinxana íkwtinknam tkwátatnan áxnita. ()
íkw’ak (det abs) —Íkw’ak iwá shíx táatpas. —Íkw’akmash wá imínk iníit?
íkw’akay (det ben) —Cháw íkw’ak iwá ts’wáy íkw’akay.
íkw’stik- (v) (imper íkw’stik) —Áwikw’stik latáamnan.
ík’p-, ík’pt- (v) (lit. “”) (imper ík’pink, ppl ík’pi) —Shíx ánichk ík’pi. —Áwik’ptatak ámchnik. ()
ikwík- (v) (hab ikwíkxa) —Cháw pá’ikwikim. —Cháwnam wáawk’a pina’ikwíkta. Ashapapayúwitaam tíinmaman.
íkw’ilk- (v) —Myánashma paɬk’íwisha wináttpa, ku pa’íkw’ilksha chíishnan.
ílachkt (adj) ()
ílachx- (v) (ppl ílachxi) —Ílachxsha saplíl.
ilachxáwaas (n)
ílachxi saplíl (n) —Watímnash Máalinim ikúukyanya ílachxi saplíl.
ílakayxi- (v) (lit. “”) (hab ílakayxixa) —Ílakayxyanim íchi tkwátat, kunkínktash xtú wáta niimí wáwnakwshash ku wak’íshwit. ()
ílamxshk- (v) (ppl ílamxshki) —Áwnash ílamxshkatasha limíslimis.
ílamxshki (n) —Aníshaash ílamxshki ɬk’ám wáashatay.
ílat’i- (v) —Ílat’isha nikwít.
ílatsxi- (v) —Ílatsxisha wíwnu.
ílatsxyi (n)
ílats’ik- (v) —Ílats’iksha wíwnu.
ílats’muy- (v) —Ílats’muysha ts’xwiilí.
ílawala- (v) —Pa’ílawalasha káw pashapák’paasksha shushaynshmí yápaash. () ()
ílaxyawi- (v) (hab ílaxyawixa, ppl ílaxyawyi) —Ílaxyawisha táatpas. —Kutash kwnák awkú ásht wachá anakwnák awkú pa’ílaxyawixana. () ()
ilaxyawitpamá (n) —Ipnúsha ap’úus xálukt ilaxyawitpamápa.
ílaxyawyi (n)
ílaxuyx- (v) —Ílaxuyxsha kúpi.
ílaamk- (v) —Ílaamksha tímash. —Tíinma panátxanaxa, “t’íxwt’xwin pá’ilaamkanixa watíksh tɬ’yáwyinan.”
ilíi (exp) () ()
ililmúk (n) () —ililmúkaash —Ililmúk iwá p’a’áam wíwnuknik.
ilkúu- (v) (hab ilkúuxa) —Ishapák’ikxana núsux kwnák ilkúuxana awkú. ()
ílkw- (v) (hab ílkwxa, imper ílkw, past ílkwa) —Ílkw ílkwsh.
ílkwsh (n) —Átanshk ílkwshnan.
ilkwshɬá (n)
ilkwshpamá (n) (lit. “”) ()
ílkwshpas (n) ()
ilkwshpat’aɬá (n) (lit. “”)
ílkwaas (n) —Áwawch’xink ílkwaasnan. —ts’wáay ílkwaas tamaníki (lit. “”) () —t’aɬáa ílkwaas (lit. “”) ()
ílkw’k- (v) —Cháwnam áwilkw’kta myánashnan.
íɬ (n) —Wíiwinak iɬapmíyaw. —Iwánpishaam iɬám. “Íchin wínam” inúu.
íɬa (n voc)
na’íɬas (n) —Na’íɬas ipnúsha.
íɬamayk- (v) (hab íɬamaykxa, imper íɬamayk, past íɬamayka, ppl íɬamayki) Ip’úus, íhananuyktki, íɬamaykxa ístama alitlak’ít. Inánaxa wíyat tíinatknik. —Piná’iɬamayk.
íɬamayksh (n)
imák (pro nom) —Ínknash nátxanata “pít’xanuk,” kupam imák nátxanata “pít’xanuk.”
ímaɬak- (v) (hab ímaɬakxa, past ímaɬaka, imper ímaɬak) —Áwna ímaɬaksha. —Na’íɬas ímaɬakxa iníitnan ɬíikw’i. —Iwíi’imaɬaka iníit ku kpáylk iwshtáymana wyaashɬáaman. (lit. “”)
imamanák (pro acc) —Íxwipam imamanák ishapyáwita kwínim tamánwitnim. —Imamanáxushpam ituxúnata. ()
imamínk (pro gen) —Íchimatash wá imamínk kaylí’?
imanák (pro acc) —Imanákmash sámxnasha. () —“Míshnam imanách’a patíixwana íkwinkink txánatki’?” “Kwáak, wíyat’ishnash xtwáyakshayka Lápwaypa kuush cháw wachá íchna.”
ímasak- (v) (hab ímasakxa) —Pa’ímasaksha shímx káatnam skítkski. () —Íkuuk pt’ilíma pimá’imasakxa anakú cháw wíyat paɬxanút pawyáninxa.
ímasix- (v) —Ísht áwa imasixɬá.
imasixyúu- (v) (past imasixyúuna) —Pa’imasixyúuna pt’ilimamíki.
imínk (pro gen) —Íchimash wá imínk?
imiinanák (pro acc) —Imiinanákpam átawishana. —Imiinanách’aximatash k’ínanita. ()
imiinanmínk (pro gen) —Imiinanmínkmatash wá shíx k’ínupa káa. (lit. “”)
imiiník (pro nom) —Imiiník Davein xnítatak pyaxí, cháwnash ínk.
ímin (wh) —Íminnam wishánasha?
ímk (pro nom) —Shínnam wá ímk?
ímuyk- (v) (hab ímuykxa) Inwím’inwim ímuykxa túskaas ipíx ɬk’ámay anítay.
inák (pro acc) —Ináknash átawisha ínmamnim.
ínaks (n) ()
ínak’i- (v) (pf ínak’i, hab ínak’ixa) —Patúxnimtaxnay skuuliɬáma xáyxtknik anakú pa’ínak’ita tímash.
inak’yáɬ (adj) () —Inak’yáɬ iwá íxwi sinwitpamá tímash.
ínat’i- (v) () (hab ínat’ixa) —Ínat’isha nikwít ámchnik.
inat’itpamá (n) (lit. “”) ()
nikwít páp’ɬki inat’itpamáki ílkwaaski (n) (lit. “”)
inawawíksh (n) () —Míimi wyánch’ima paníchxana inawawíksh amiismíyay cháynachitay. —Łmáma inícha inawawíkshpa limíslimis.
ínawi- (v) (pf ínawi) —Áyat ts’a’á’ i’ínawi táatpas. (lit. “”)
ináwi- (v) () (hab ináwixa, imper ináwik, past ináwya) —Ináwisha táatpas. ()
pina’ináwi- (v) —Pina’ináwisha tasíxtay. () —Pina’ináwisha sínwitay.
ináaw (n) () —Ináaw ísht Spilyaymí áwacha ts’áa cháynachitay. ()
íniixi- (v) (hab íniixixa, ppl íniixyi) —Íniixisha káa. Ikkanáywisha iwínsh.
iniixitpamá (n) (lit. “”)
piná’iniixi- (v) —Piná’iniixisha áyat.
ínim-1 (v) () (pf ínima) —I’ínimsha nawinaɬá pít’xanukpa.
inimɬá (n) —Inimɬá’ishaxinpa. (lit. “”) —Nch’íki inúu inimɬá.
Inimɬá (pn)
ínim-2 (adv) () —Ínimsts’aat iwá ámchnik.
> ínimk’ipaa táatpas “” see under k’ipáa
ínk (pro nom) —Ínknash átuxnana yáamashnan. —Ash ínch’ak’a áwihananuyksh. —Ánach’axiish ínxi wyákwshtika ɬk’íwitpa, kuush wawyaɬánim nápaam xtúwiki iwát’ana. ()
ínkaks (n)
inmí (pro gen) —inmíma átawitma tíinma () —Íchiishishnawáy pxwít inmínch’a. ()
inmúu- (v) () —Cháwpam awinmúuta ímtɬ’aksaan.
íntsats (n)
ípchtk- (v) (imper ípchtk, ppl ípchtki) —Áwipchtk siilháwsnan hulítknik.
ípchtki tamaníksh (n) (lit. “”)
ípxw- (v) —K’usík’usi ípxwsha patúun.
ípyuk- (v) (past ípyuka) —Miskilíiki pa’ípyuka ílkwaaski pyúshnan wináttknik.
íp’ik- (v) —Íp’iksha áyat áwshniksh. ()
íp’ink- (v) (ppl íp’inki) —Tkwáywaychaash iwá íp’inki. ()
isíkw’a- (v) (hab isíkw’axa, imper isíkw’ak, past isíkw’ana) —Awisíkw’ak táatpas.
isíkw’at (n) —Íchi iwá isíkw’at míshnash kútkutinxa.
ískaw- (v) (past ískawna) —Áw iwámsh wawyaɬá. Áwna tɬ’íks ískawskawta wat’anáwaaski.
ískawk- (v) () (hab ískawkxa, past ískawka) —Ixáwiilapaaxa ískawktki íkw’ak k’úsi.
ísp’ik- (v) Ip’úus itapnúxinxa ísp’iktki.
ístama (n) —Taláyi tnún itútisha ílp ku iwalímwiihayksha x-wíshyaw anakwnák ayatúksma ku ístamama áspatasha.
ísx- (v) —Íkwɬkink inúu xálish wápashi. Túwinxash pá’isxsha.
íshat (n) —Íshatnash wá t’iláak mishyú. —Kúshxiishxítway ts’áa íshatkan. —Íkush pákuxana kuya awkú ísatsim. Píitɬ’yawishana anakú cháw tún áwacha winánpsh. (lit. “”) ()
íshax- (v) (imper íshaxink) —Áwishaxink ílkwaas ílkwshpa. —Áwmash alyúusha kumash íshaxanisha. (lit. “”)
ishích (n)
Ishích (pn) ()
ísht (n) () —Ínmisht ituxúna chatwilí. —Mísh áw ímisht ikútkutsha’? —Slúskin iwachá Wyawiktmí ísht. —Á’iwaywisha t’álpt ayatmí ísht.
íshtama (n) —Pák’utnak’itpa itamnawitáshwishana apatkú íshtama ának-wayxtyanya káa.
íshtk- (v) Ip’úus i’íshtksha wisxáwaasnan.
íshtwin- (v) () —Íshtwinsha myánashnan.
íshwik- (v) () (hab íshwikxa) —Íxwiyay i’íshwiksha tanwáytt.
íshwiksh (n) —Inmí íshwiksh ixátamahayksha. (lit. “”)
ítalx- (v) (hab ítalxixa, ppl ítalxi) —Ínpuutnimnash its’wáykanya pnutpamá kuush ítalxanya. —Áwpam áshimta. Áw iwá ítalxi aykáwaas.
ítaxshi- (v) (past ítaxshya) —Áyat ítaxshya tɬ’ákspa.
ítaaxi- (v) —Pa’ítaaxisha ptín tiichám. —Pá’itaaxisha ishchítnan.
íti (n voc)
ititáma- (v) (hab ititámaxa, ppl ititámani) —Ititámashaam táala’?
ititamatpamá (n) (lit. “”) —Náxsh wyásklikt iwá ititamatpamápa píniipt kwáta.
ítk (n) —ímitk —ínmitk
ítkw’k- (v) (imper ítkw’k) —Ámash áwitkw’k tímashtimashnan.
ítk’ax- (v) —Pa’ítk’axsha ts’xwiilí áyatma.
ítunx- (v) —Cháwnam áwitunxta íchiinak tímashnan.
ítux(n)- (v) (imper ítuxink) —Pá’ituxim. —Áwituxink ɬk’iwit’áwaas.
ítwa- (v) (hab ítwaxa, imper ítwak, past ítwana) —Ítwak saplíl lap’ukáwaaski. —Míshnam áwitwana yápaashki sikáwyanan’? ()
ítwash (n)
ítxalkw’k- (v) (pf ítxalkw’ksh) —Myálasnan ip’úus ítxalkw’ksh.
ítyawayna- (v) (hab ítyawaynaxa) —Cháw pá’ityawaynam.
ít’it (n)
ít’shk- (v) (imper ít’shk) —Áwit’shk ílkwshnan.
it’shkɬá (n)
ítɬxatk(n)- (v) (hab ítɬxatkinxa, past ítɬxatka) —Washat’uyɬá ítɬxatkinxa yikít k’úsimaman. —Ínpats iwachá shapákw’aanni áswan ku pá’itɬxatka wawyaɬáyin.
ítɬ’aap- (v) —Áwitɬ’aapshnash kútkutnan.
ítɬ’yawi- (v) (hab ítɬ’yawixa, imper ítɬ’yawik, past ítɬ’yawya) —Ítɬ’yawya tɬ’awí.
itɬ’yawíɬam (n)
ítɬ’yawish, ítɬ’yawitlak’it (n) () —Húuy itsásunaynaksha tún tánawityaw. Páysh ináshsha ístama uu páysh áwa ítɬ’yawish. ()
itɬ’yawitpamá (n)
its’ík- (v) (ppl its’íki) —Cháw itk’íxsha its’íki tkwátat. (lit. “”)
its’íkt (n)
its’wáyk- (v) (imper its’wáyk, ppl its’wáyki) —Its’wáyk tímash.
its’wáykt (n) —Káɬayin pa’isíkw’asha its’wáykt.
pina’its’wáyk- (v) —Pina’its’wáyksha twáti. () —Áwna pima’its’wáyksha. Áwna tamíinayksha. (lit. “”) () —Piná’its’wayksha tamáshtktyaw músmustsinnan. —Áwna pimá’its’waykta átaw kkanáywitay.
íwak’ishwi- (v) (past íwak’ishwya) —Anakúsh íwak’ishwya tíinnan tɬ’áaxwnan túun. ()
íwanuu- (v) (past íwanuuna) —Ch’úu’um pá’iwanuuna pshítin sxíxtyaw.
iwásp (n) —Iwáspyi iwyáninxa.
iwásp- (v) —Sts’átpanam iwáspta pchísh.
iwáspaas (n) () —Áyat iwísxsha iwáspaas. —Ánaktxaw ashɬá ináktkwaninta xwyáchpa iwáspaas.
iwáxi- (v) (hab iwáxixa, imper iwáxik, past iwáxya) —Pa’iwáxim. —Ashapa’iwáxik.
iwaxitpamá (n) (lit. “”) —Cháw tún iwá iwaxitpamaanmí aykáwaas.
íwaash (n)
íwaaxi- (v) —Íwaaxishtash xúuptnim.
íwiik- (v) (hab íwiikxa, past íwiika, ppl íwiiki) —Íwiiksha yáamash. —Palaláay núsux pa’íwiika. —Áwnash íwiiki txána.
iwiiktpamá (n) (lit. “”)
íwiispk- (v) () —I’íwiispksha pchísh.
íwsx- (v) (imper íwsxink) —Áwiwsxink k’úsinan. —Piná’iwsxink. Láaknam payupáyu pinákuta háaynam táktanim ik’ínuta.
íwtik- (v) () —Ku’áw núsuxwitsim, luts’á núsux, ku kw’ínk pawí’iwtiksha kixlípa. () ()
íwyawtik- (v) —Tɬ’áksin pá’iwyawtiksha palaxsíksnan.
íxalkw’k- (v) (hab íxalkw’kxa) —Ipápa’ixalkw’kxa Halawíinpa. —Cháwnam áwixalkw’kta ɬmámanan.
íxwi (adv) —Íxwimash yúuyuuta. —Anakú ínpats iwachá íxwi iksíks ttáwaxt kuush tɬ’áaxwkan míin itwíntwinxana. —Ku íxwi pyaxí ilatíshata.
íxwi áw (exp) —Íxwi áw, wii’iwáximtk!
iyák (adj) —Iyák itxána tmáy.
Iyakíma (n) () —Iyakíma pawá chnamánk.
iyásh (n)
íyatna- (v) (pf íyatna, hab íyatnaxa) —I’íyatna lákasnan.
íyatɬ’pi- (v) (hab íyatɬ’pixa) —Awkú niiptík xxwíɬ áwaynana anakú t’íxwt’xwin pá’iyatɬ’pyanya.
iyatɬ’pitpamá (n) ()
mits’uuxlí iyatɬ’pitpamá (n)
íyawtik- (v) —Pá’iyawtiksha.
iyawtikɬá (n)
iyáx(n)- (v) (pf iyáxsh/iyáxin, hab iyáxinxa, past iyáxna) Xálukt latáampa atashkwnák áwyaxna myálasnan. —“Túunnam áwyaxin?” “Iyáxshnash miimá laklíi, ashkw’ínk wixína inwím.”
iyíya (adj) —Iyíya iwá wyánint sts’átpa.
íyu- (v) (hab íyuxa/íyunxa, imper íyuk) —I’íyusha k’úsimaman. —Wáawk’a kítu íyusha átmupiil.
iyúyaash (n) (lit. “”) ()
iyú’yu- (v) —Áw itáxshisha. Áw iyú’yusha.
iyúk (adv)
iyúks (n)
íyuk’aatk- (v) (imper íyuk’aatk) —Áwyuk’aatk apíxnan.
iyúush (n) —Atanamúntk íkuuman. Ts’i’íix iyúushyaw pakútkutinxa.
iyúush(n)- (v) (hab iyúushinxa, past iyúushna, ppl iyúushni) —Ttúush tíin háay iyúushniyaw pakútkutta. (lit. “”)
iyuushtpamá tímash (n) (lit. “”) —Láaknaash iyúusht iyuushtpamá tímash.
pina’yuushnásha- (v) (lit. “”) (hab pina’yuushnáshaxa) —Páwiiwamshim pútaaptit xáxaykw pina’yuushnáshatay lakayxit’áwaasay.
II
íi (exp) [compare ]
íi áw (exp) ()
> íikush “” see under íkush
íip (adv) —Íip ptínknik iwinátma tɬ’álk. —Íip chíishyaw ilamáylaka wálchayu.
íish- (v) (hab íishxa, past íisha) —Pa’íisha palyúutpa. —Pa’íisha palaláay táala.
iishtpamá (n) (lit. “”)
íiwsh (n)
íiwshpas (n) ()
íix- (v) —Íixsha tikáy.
ititpamá íixtay (n) (lit. “”)
piná’iix- (v) (ppl piná’iixni) —Míshnam piná’iixanya itít? (lit. “”) —Piná’iixshaash wixápa. ()
sapa’iixáwaas (n)
tikáy iixt’áwaas (n) (lit. “”)
I
ichú (n) () Ichúpa piná’iixsha ap’úus.
ichú- (v) (hab ichúnxa) Ichúsha ámchnik. —Inúu shapatk’itpamápa máytski i’ichúta.
ikák (n)
ikáɬ (n)
ikísh (n)
ikú (adj) —Páyu it’úk iwá chápyukt wílapsnan. Iwá ikú.
ilá’muk- (v) —Ilá’muksha watám.
ilíit (n)
ilíx (adj) () —Wáawk’a ilíx tkwátat inmíyaw.
ílp (adj) —Mámknik pátu iwá ílptxaw?
ílp (adv) —Miimá iwachá k’usiinmí ishchít ílp Kaaskíitpa.
ilúx (adj) —Naxáxas iwachá ilúx wapiitatát’ani ishnawáymaman.
ilúy (n) —Ishapáxwiiɬkanyaash ilúy wáwnakwshashknik. ()
ím (n) Xlíip wapáwxink ím. —Cháwnam shapáp’ilkta ím. (lit. “”) ()
íma’iyuush- (v) Imá’iyuushnatash tamánwitnim tiichámyaw kutash íxwi awiwáxisha íkwin.
imacháy- (v) () —Áwnam awkú imacháysha! —Cháwnam ilíxpa imacháyta. Chilwítnam papxwinúuta tíinma.
ímak’ink- (v) —Húuynash ímak’inksha láxuyxt tawtnúk. ()
imak’inkáwaas (n)
imasíx (adj) Imasíx áswan ishapátyasha tíinmaman.
imasíxi- (v) (hab imasíxixa, past imasíxya) —Wáawk’a ilíx imasíxya átawpa páwyak’uktpa. —Átk’ixshanatash mits’íxwat átaw sínwityaw ku awkɬáw imasíxya.
Ímatalam (pn) ()
imawí (n)
ímchak’ink- (v) (past ímchak’inka) —Myálas iwaɬána tawtnúknan ku kís ímchak’inka.
imíti (n) Xwíimi ku imíti itɬúptɬupsha.
imítichan (n) —Awkalaláti ts’íkts’ik imítichan k’átt ishchítpa. —May’imítichan átamanik.
imítichnik (n) —Áwnash tamáatta imítichnik tɬ’píip. Imítichnikin páshapashuysha wyakwshtikɬáan. ()
imitichnikpamá, imitichnikpamá táatpas (n) (lit. “”)
imíx (n)
imkkáwi- (v) (hab imkkáwixa) —Imkkáwisha áswan. —Anakú isxíxinxa imkkáwixa.
ímk’aka, imk’áka (n)
imnimwáy (adj) —Nayáyas iwá imnimwáy, kwinkínkpat áhuuynxa pt’ilíma. ()
Ímtach (prsn)
ímtimnayk- (v) (hab ímtimnaykxa) —I’ímtimnayksha iwínsh.
Ímtnim (pn)
ímtnin (n)
imttún (adj) —Páyu imttún iwá áswan.
imttúnwi- (v) (hab imttúnwixa) —Ánach’axi áw pínxi imttúnwisha.
imú’imu (adj) () —Payuwitpamápa pawá palaláay alitlak’ít páyu imú’imu myálasma.
imúynak- (v) Julienmí á’imuynaksha ísht.
ín- (v) (hab ínxa, imper ínk) Ínxanaash natílasaanim, “cháwnam sínwita shyaputímki Sapálwitpa.” —Áwink átk’ixshaash ik’ínwatamtaash. —Áw páyknim. Cháwk’amash ánach’axi ínta.
inásh (n)
inísh (n) ()
iníit (n) —Ásht iníitknik i’átshamsh. —Míshnam wínasha iníitkan’?
inín (n) ()
iníninsh (n) ()
Íntyaat (pn) () [from ]
inwím (n) Inwím payúumna Nixyáawipa.
inwím’inwim (adv) Inwím’inwim áyatma pamánaxa pít’xanukan xnítyaw.
inwimá (n) Inwimá áwa wayxtiɬá ku íxwi áwa tsímti k’ínupa.
inwími- (v) —Áyatma pa’ílaxyawixa tmaanít, kkúush, xnít, ku paníchxa pshátani inwímitay.
ipán (n) ()
ipáp (n) —Wisíix kúk ipáp. —Shíshaashaash ipáp.
ipáp aɬá (n)
ipáp laymut (n) (lit. “”)
ipáp nch’i (n) (lit. “”)
ipappamá asá (n) (lit. “”)
ipáp timna (n) (lit. “”)
ipáp ktɬa (n)
ipáp ktɬatɬa (n)
ipáp wanikt (n) (lit. “”)
ix (n) —Áyat ikímksha yaamashmí ix.
ipax (n) (lit. “”) —Wáshnash ipaxmí ɬúk’im.
ipíl, ipín (n) [compare ]
ipíx (n) —Pa’íp’iksha áyatma kímki ipíxipix.
ipúsh (n)
ip’úus (n) [from ]
ip’úux (adj) —Púkɬa iwá ip’úux.
i (n) ()
isíp (n)
isímay (n)
istí (n) () —Shapák’psh kapuupamá áwa istiinmí.
istipamá (n) (lit. “”)
istíyaas (n)
nch’í istí (n) (lit. “”)
wisxtpamá istí (n)
istínstins (n) ()
i (n)
ix (n) () —Wats’ulakɬá íwiikxa ixki tkwalánan. (lit. “”)
ixyi (n) (lit. “”)
iswís (n)
isxín (n) ()
isxíp (n)
ísha (n voc) () —Wáshnam inmí átawit ísha. (lit. “”)
ishápi (adj) —Iháykshamsh ɬmáma tnánknik ishápi ílkwaas. Ishápani iwyánawi myánash.
isháy (n) Imítichniknik i’átshamsh isháy.
ishchít (n) —Pa’íniixisha ishchít.
Ishchít (n)
kaasmí ishchít (n) (lit. “”)
ishísh (n)
ishísh (n)
ishít (n) —Wisalilɬáma pawakítinxa ishítnan pít’xanukpa. Kwnák pimá’iɬamaykxa yáamashma.
ishít waskú (n) (lit. “”)
ishnawáy (adj) Ishnawáypat shíxnan iwínshnan áwanisha anáwit. —Níyanim k’úsi ishnawaymamíyaw. (lit. “”) Ishnawáy k’ínupa ɬmamaanmí táatpas áwa lápaaxwi.
ishnawáy(n)- (v) (hab ishnawáynxa) —Áwshnawayshaash ánut’at myánashnan.
ishnawáyt (n)
ishnawáy pxwít (n) (lit. “”) Ishnawáy pxwítin pálkw’isha palaxsíks áyatnan. (lit. “”)
ishnípsh (n) ()
ishtísh (n) ()
ishú’ishu (n) —Háasht iwináynakxa ku iwinátxa ishú’ishuknik.
ishúk- (v) () Ishúkshaash ɬamtíx ɬimtk’áxki. —I’ishúksha tmáy.
ishxá’ishxa (n) ()
ishxí (n) Imítichnik táp’ashknik ixát’xwt’xwsha ishxí.
ishxiɬimá (n)
itámya- (v) (hab itámyaxa, past itámyana) —I’itámyasha patún. —Shíinnam áwtamyiinisha táatpas?
itamyat’ásh (n) —“Túkinnam itámunsha?” "íkwinkink ts’i’íix itamyat’áshki"
itáyma- (v) (hab itáymaxa, past itáymana) —I’itáymasha pinmínk tkní.
itíl (n)
Itíchansh (pn) ()
itít (n) —Payúwishaash itít.
itút (n)
it’úk (adj) —Páyu it’úk iwá tamkkáwit kútkut.
it’úkwit (n) ()
iwák- (v) —Sts’átpaash iwákshana áxnishaash palaláay pyaxí.
iwánsh (n)
iwáywi- (v) (hab iwáywixa) Iwáywisha iwáywish.
iwáywish (n) ()
iwáaɬa (conj) —Patkwátashana ku ánach’axi awkú pawáashashayksh anáshtikan. Iwáaɬa tún pakáɬk’iwishana ámchnik Sapálwitpa. ()
iwáat (adv) Iwáat pákuya iwínshnan áyatin. () Iwáat pinapxwinúuna.
piná’iwaat-, iwáat- (v) —“Minán iwá Cháan?” “Inánana ísht pít’xanukan, anakwnák á’iwaatsha ísht.” —Piná’iwaatsha iníitpa palaxsíks.
iwíls’iwils (n) —Túta, cháwk’aash wá myálas. Wáshnash iwíls’iwils.
iwínat (n) () Iwínat iwá kaatnampamá tkwátat.
iwínsh (n) () (du awínshin, pl awínshma) —Patanawíixsha áyatin iwínshnan. —Itanawíixsha áyat iwínsh. () Iwínsh iwá ap’úus. Iwínshtxat íkw’ak áwa’!?
iwinshwashát (n)
iwíix (adj) Kíx iwáyna iwíix tímash.
iwít (n) () Iwít iwá ililmúk ka’iláwitpa.
ixá (n) () ()
ixáx (n)
K
ka’áw awkú (comp) () —Áwtya íxwi pa’iwáxisha ánach’axi nátt táwsayps tanwáytt káwna awkú cháwk’a wá tún táala.
ka’áw awkú (int) —Kwáak, káw ku míshkin ikáwkina. —Ka’áw kú iwshánana’? —Káwnam awkú ímamnim i’átawisha?
ka’áw páysh (adv) —Húuynash itanwatát’ashana iwinshwashátnim kuush iwáat áwina. Ka’áw páysh pináyaanwana.
ka’áwtya (conj) —Kutkut-ɬáma Agencypa pimátaatpasixa áynyi ku ttúushma pawyáninxa aynyáɬ táatpas ka’áwtya maɬáa.
ka’áam, ka’áamni (adj) —Ka’áam púutni áyat itúxsha. () —Sapk’úsyi áyat itkáwa ka’áamni tanwáyttki.
ka’áat (adj) () —Ínpsits ipának-wayxtya ku ka’áat i’ámanya, ku íchikuuk myánashma húuy ishapáwach’aksha tímashpa. —Ka’áat íkw’ak ayíksha Dave. Ipxwísha piná’iɬamayksha. ()
ka’iláwi- (v) —Ika’iláwisha tkwátat. —Páyu ts’í iwá ka’iláwitpa.
ká’uy(n)- (v) () (hab ká’uynxa) —Miimáma Tíinma paká’uynxana mit’ípnank’a.
ká’uyt (n) () —Íxwi Yakmuɬáma patmáakinxa piimínk tiináwit ká’uytki chímti tkwátatnan.
Ká’uyt latítnan (n) (lit. “”) ()
káka (n) () —nakákas —Nakakasaanmí wayxtitpamá k’úsima áwilaalakwa palaláay táala.
káka (n voc)
> ínkaks “” see under ínkaks
kákya (n) () Kúyx kákya iká’ayka patíshpa. —Tamanwiɬáyin pátamanwya tiichámnan ku tɬ’áaxwnan túun, tíinmaman ku kákyamaman. Xwísaat Siláylupa iwánpixana íkks myánashmaman ku inámunxana “k’úɬipam wá inmí kákyama,” ku kpáylk iwatíxana. ()
kákya ipchtpamá (n) (lit. “”) ()
kakyapamá (n) (lit. “”) ()
kála (n) [from ]
kála’ayk- (v) —Tsá’at kuukiɬá áyat ikála’ayksha.
kálaamksh (n) —Átk’ixshaash íkw’ak ts’í kálaamksh. —Wíwnu ku tmísh, ku tɬ’áaxw tmaanít iwá kálaamksh. Kúshxi wák’amu ku kw’ínch iwá kálaamksh kának’itpa.
kalúlak’i- (v) (pf kalúlak’i) —Łmáma ikalúlak’i wápaas.
kalúwaash (n) —Kanútk iwapáwxya kalúwaash.
kalúwaas (n)
kálux (n)
káɬa (n) —Áwshtaymak kaɬáp. —Átmaaktaam kaɬáp. —Nakáɬas Łátaxat isínwixana.
káɬa (n) —ínkaɬa —Mísh ímkaɬa iwá páchi’?
káɬa (n voc)
-kan, -kaník (nsf) (1s inmikaník, 2s imikaník, 3s pinmikaník, 1d napwiinanmikaník, 2d -, 3d piinamikaník, 1p niimikaník, 2p imamikaník, 3p piimikaník) —Imikaník ikwíitayksh. () —Inmikaník iníityaw itúxsha.
kának’i- (v) (pf kának’i, hab kának’ixa) —Áwna kának’i.
(-kaník)
> -kan, -kaník “” see under -kan, -kaník
kantínas (n) [from ]
kanútk (adj) () —Íchi iwá kanútk tímash.
kápashaayat (n) —Ikápashaayatisha. Áw iwyánawi myánash tiichámyaw. (lit. “”)
kápich (n) [from ]
kápin (n) ()
kapúu (n) —Ánik imínk kapúu. [from ]
kapúuwi- (v) —Kapúuwik.
k’aywá kapúu (n) (lit. “”)
> kapúu nichtpamá “” see under ních
kashkshúki- (v) () (hab kashkshúkixa) —Ikashkshúkisha k’usík’usi. —Kashkshukiɬá payúwit i’áwkaninxa áwshnikshpa.
káshtk- (v) (imper káshtk) —Itamápyukta ku káshtkta pátatyaw.
káshtksh (n) —Kítu, kwítɬ áwayna káshtksh wásiispa.
kátwa- (v) (hab kátwaxa) —Tíinma pakátwaxana lakamíin yaamashmí yápaashki.
kátwat (n) —Wáawk’a wíyat’ish iwínsh isínwya kutash awkú wik’áat kátwat tkwátana. —Shíx iwá kátwat sasílawki. (lit. “”) —Átk’ixshaash kátwat shapáxaaptpa sháak, apíɬ, ku tmítus. (lit. “”)
kátxnimwinaynak- (v) (past kátxnimwinaynaka) —Sts’átpa ikwíitana iwínsh kaasmípa ishchítpa ku ikátxnimwinaynaka awxá’aɬá’aɬa stínstinspa tɬ’áak wixá.
kátɬ’i- (v) (hab kátɬ’ixa, imper kátɬ’ik) —Cháw kátɬ’ik íchna.
kátɬ’ish (n) —Shimín íkw’ak áwa kátɬ’ish?
kátɬ’xw- (v) () (past kátɬ’xwa) —Shín ikátɬ’xwa kúkiis?
káwx (adj) () —Káwx iláwilalp’asha ts’ím k’pít áanki.
kawxkáwx (n)
káwx (adj) () —Ts’uts’úms káwx álapatasha k’yáshpa.
kayáasu (n)
kayáasuwaash (n) () (lit. “”)
kayáasuwaas (n) ()
káa (n) —Iwíihayksha káa. [from ]
káakim (adj) —Káakim kúk wápaas. (lit. “”) —Káakim iwánasha chíish. (lit. “”)
káakim tilíwal (adj) —Iwá káakim tilíwal Yakmuɬá.
káam- (v) —Túnnam káamsha tkwátat? —Ikáamsha pinmínk pátxtaymash. () —Áswan páysh ikáamsha k’úsi, míɬ itanawikáshasha kuush áwishaxanita maykmíɬ. —Sapk’úsyi áyat itkátkaamsha tanwáytt.
kaanakwá (n) () —Míimi cháw yalmílk áwacha kaanakwá. —Míshnam áshapawiilat’xna kaanakwáan ílkwshyaw’?
káanakwsh (n) () —Káanakwsh icháyta páyshnam cháw ánichta k’pspamápa.
kaanwí- (v) () (hab kaanwíxa, past kaanwíya) —pakaanwiɬá —K’usík’usimapat akaanwíxa tkwátat ip’úusmaman.
káas (n) —Mísh íchna káas ikátutixa’? [from ]
> kaasmí ishchít “” see under ishchít
káatnam (adj) —Ihananúywya káatnam sínwityaw. —Ínimkaatnam iwá áyat.
káatnam (n) () —Áw tɬ’áaxw pa’áshtnak’i káatnamyaw.
-ki, -kínk (nsf) (1s inmíki/inmikínk, 2s imikínk, 3s pinmikínk, 1d napwiinanmikínk, 2d imiinamikínk, 3d piinamikínk, 1p niimíki/niimikínk, 2p imamikínk, 3p piimikínk) —“Míshna wínasha inmíki káaki’?” “Kúu mísh, áwna wínata imikínk.” —Imiinamikínk sínwitk. —Imikínk tímash áwanik, imikínk sínwitki. —Inmikínknash tɬ’íks sínwita. —Inmikínk káaki itúxshana.
ki’íis, ki’íisni (adj) —Ki’íis itútisha áswan.
Kíchilxs, Kíchilxsh (pn) ()
kiɬáa (adj) —Cháwnam kiɬáa náktkwaninta kútkut. [compare ]
kiɬáawi- (v) —Ikiɬáawisha áswan pinmikínk wak’íshwitki anakú wáawk’a itáwaxisha. Áwink áw awkɬáw itáwaxita.
kiɬáawit (n) —Kiɬáawitki iwá shapyáwyi kutkut-ɬá.
Kinchúuch (pn) Itáymatashanaash Kinchúuchkan wákw’ikw’ini. [from ]
(-kínk)
> -ki, -kínk “” see under -ki, -kínk
kitís (n) —Ák’aatnaash kitísnan ámchan. [from ]
kiwkíwlas (n) ()
kaatnampamá kiwkíwlas (n) (lit. “”)
kíiks (n) [from ]
kíix (adj) () —kíixkiix pshwá
kítu (adv) —Maykítu tkw’anátim.
kíx (adj) () —Kíx páwslawayla ts’xwiilínan hulíyin.
kkáam(n)- (v) (past kkáamna, ppl kkáamni) —Kkáamni itúxinma sitkumsáanitknik. () —Áwatɬ’awyapat pt’íniksnan ístama ap’úusyaw ku ikkáamna apatkú ának ánakwa.
kkáas(n)- (v) (hab kkáasinxa) —Áykws ikkáasinxa watítpa, ku alashík iwá wyakw’milkɬá. —Máytskiish áshapaxwnawiinknikxana wayxtitpamá k’úsinan ashkú kkáasinxana kuush cháw áshapawiinknikxana.
kkí, kkíi (adj) —Ayáyat kkáatnam kkíi kw’ínch iwalúusha.
kkíi táxsh (n) ()
kkím (adj) —Táaminwaam twíixta kkím xláam.
kkím- (v) —Ikkímsha áw álxayx. Áwxash iwá náxshk’a álxayxit.
kkísh(n)- (v) (ppl kkíshni) —Ikkíshsha iwínsh wáshani yikít k’úsipa. —Kkíshni iwyáwayksha tkwáywaychaashpa.
kkúuksim (adv) —Kkúuksim pa’ímtimnaykxa walptaykɬáma káatnampa.
pakkúuksim (adv) —Pakkúuksimxiina pawalaktsáyin.
kkúush (n) () () —kkúushaash
> kk’aywá “” see under k’aywá
klíiwi- (v) (hab klíiwixa) —Iklíiwisha ipáp.
-knik, -knínk (nsf) (1s inmíknik, 2s imiknínk, 3s pinmíknik, 1d -, 2d -, 3d -, 1p niimíknik, 2p imamiknínk, 3p piimíknik) —Áswan iwínpawshtaymasha áyskwliim pchapmíknik. —Ámchnik iníitknik páwanpisha ɬk’íwitki. —Áw tɬ’áaxw pa’áttnak’i káatnamknik.
-knínk (nsf) —Míshnam íchi imknínk ákuya’? —Pmaknínk pimáshapatkwatana. () —Aníyaash íchi inminknínk.
kpaylimá (adj) Itáymanaash kpaylimá káa.
kpáylk (adv) —Áwnash kpáylk íisha tún. —Kuush wá cháw ínch’a kuumánxi. Anakúshnash maykpaylikimátya wá. ()
ksík (n) ()
ksksá (n) () [from ]
ktíxknik (n) —Pa’íshaxsha shapách’luksh ktíxknik iníitay. —Ktíxknikkan ápataasha kayáasu. —Ktíxknik pcháyaw iwíixaapsha k’ayík.
ktɬáak (adj) —Ktɬáak áwa itít. —Ktɬáak ipnúsha.
kú- (v) (pf , hab xa, imper kúk, past kúya) —Cháw íkush kúk. —Ts’múy pinákuk. —Páyu ikúya k’úpkw’p. (lit. “”) —Páwiikwiinitaxnaynam íchi? —Pamláamnam íkw’ak íkush kutát’asha?
kút (n) —Átaw áwa kút. —Wyánch’ima pimáshapaluch’akxa shwápa átawpa kútpa.
kútkut (n) () —Áwnash xáwshxsh kútkutknik. —Itmiyunát’asha iwínsh kútkutki. Xtúwitki kútkutki ináwnak’i átaw kkanáywit.
kútkut(n)- (v) (pf kútkuch, hab kútkutinxa, imper kútkutink, past kútkutna) —Cháwnam yalmílk kútkutta. —Áswan kpáylk iwyánawi kútkutanat. —Wyánawyaam watím kútkutanat. —Páshapakutkutsha iwínshnan káaspa.
kutkutnáwaas (n)
kutkutpamá ɬk’ám (n) (lit. “”)
kutkuttpamá (n) (lit. “”)
kutkutt’áwaas (n)
skuulitpamá kútkut (n) (lit. “”) —Míshnam náwnak’ya skuulitpamá kútkut?
ku (conj) —Kúuk pa’átxana iwínsh uu áyat, ku palst’ánxana ku pawalptáykxana. (lit. “”)
kúkiis (n) [from ]
kúks (n)
kuktyawísh (adv) —Kuktyawísh ináwnak’i k’ptmí sápk’ukt.
kukúki- (v) (ppl kukúkyi) () —Kukúkishaash. —Kukúkyi iwá.
kúm- (v) —Miníknam kúmsh? —Syátɬinknik ikúmsh.
kúma (det abs) —Kúma tíinma túnx pasínwixa. ()
kúmkum (n)
kunkínk (det inst) —Wacháash shíx watsúkt ku áw ináama. Húuyk’aash wách’xinxa ílkwaas kunkínk.
kunkínk (conj) —Wáawk’a ilíx áwacha náymuma kunkínk tmáy i’ámanya ámchan. —Wáawk’a itkwátaxa ip’úus kunkínk iwá chxáaw.
kúpi (n) —Wik’áatk’a áw iwá kúpi. [from ]
kupipamá (n) —“Minán iwá kupipamá?” “íchna tikaypamápa”
kúsksim (adj) (pl kkúsksim) —Kúsksim pawá k’úsiyin. —Tɬ’áaxw tún iwá kkúsksim.
kúshk (adv) —Atash kúshk kúxana ashkú wachá iksíks ttáwaxt.
kushúu (n) —Míshnash ílachxta míɬ kushúu’? [from ]
kúshxi (adv) —Kúshxitash sínwixa Elizabethin. —Pínch’a kúshxi ipxwíshana. (lit. “”) —Áwnam awkú ímktya chilwít txánata, kúshxi kwinkínk. (lit. “”)
kúshxi (conj) —Kápin iwá xnitpamá kúshxi paxnim’attpamá.
kushxikúshxi (adv) —Pamláamk’a pála’inxa kushxikúshxi, ku cháw pamshtk’úksha.
> kútkut “” see under kú-
kutya (conj) —Ányapat chmúk táatpas kutya itk’íxshana lámt táatpas.
kútɬ’k (n) () —Kútɬ’k páwiinim saplíl. —Iyu’útna tiichám ku ixásupnya kútɬ’k k’míɬ.
kúts’k (n) —Kúts’k pánim cháaklat. —Áwna áwapapiitata ímtɬ’aksnan kuna anyáshata kúts’k tún. ()
kúwin (det abs) —Pápach’ilusha kúwin. ()
kúu mísh (exp) () —Kúu mísh awkú íchi awínshma íkush pawá íchikuuk. —Páyshnash míɬ wachá túskaas kúu mísh paxat’umáat anwíkt. (lit. “”)
kúuk (adv) —Kúuknak’itpa ists’átna.
kúuki- (v) (hab kúukixa, imper kúukik) —Ikúukisha ámchnik. —Pápawiwtiwasha kuukiɬáma. [from ]
kúukish (n) —Shíxnam wáachita kúukish, kunkínkmash cháw láwach’akta.
kuukitpamá (n) (lit. “”)
kúuman, kuumanák (det acc) —Míshpat ámisha kúuman? Ishnawáy i’aní kuumanák íchikuuk myánashmaman. Iwyáalakwsh ánut’at. ()
kuumánk (det) —Lísxaamnash payúya ɬamtíx, kuush twátinim ikútkutna. Iwách’akaash pníxpa. Kuumánknash cháwk’a payúwixa ɬamtíx.
kuunák (det acc)
kuuník (det obv.erg) —Twátiyin pákutkutna payúyinan kuuník awkú ishíxwya.
kyáak (adj) —Maɬáa ku kyáaknam naknúwita iníit. —Mísh áwa kyáak atáwaas? (lit. “”)
kyúu- (v) (past kyúuna) —Łwáayki ikyúuna.
K’
-k’a (nsf) () —Maɬáak’a shapáp’ik táatpas. () —Áwnam wá nch’ík’a pt’íniks.
k’álak- (v) (imper k’álak, ppl k’álaki) —Cháwnam ák’alakta. Kwninkwninɬáma pakwíita k’álaki shápsh.
k’alaktpamá (n) (lit. “”) —Níchk k’alaktpamápa.
k’alás (n) [compare ]
k’aláam (n) ()
k’alk’alíps (n)
k’ámamul (n)
K’amáyakin (prsn) ()
k’apúus (n)
k’asáwi- (v) (hab k’asáwixa) —K’asáwishaash. Hawaiipa tíinma paláwaaxsha kuna tɬ’ánx awkú íchna cháwiichayksha k’asáwitki.
k’ásk’as (adj) () —Łmamatúma pashíxinxa k’ásk’as k’usík’usimaman.
k’astilá (n)
k’áshinu (n)
k’átt (adj) —Páyu iwá k’átt ishchít.
k’aywá (adj) —Txnímt’ashnash páyu awxánch’i k’aywá kaylípa.
kk’aywá (n) ()
> k’aywá kapúu “” see under kapúu
> k’aywá twínpaash “” see under twínpaash
> k’áach “” see under k’áat-
k’áaɬ (adj) —Áw iwyánawi k’áaɬ ipápyi. (lit. “”)
k’áaɬi- (v) (hab k’áaɬixa) Ishnawáy myánashma pak’áaɬixa tkwátatyaw ishchtpáynk.
k’áank (adv) —K’áank itútisha ishchítpa.
k’áat- (v) (imper k’áatink/k’áatk, past k’áatna, ppl k’áatni) —Ák’aatk shishúninan. —Pápshawinatani táatpastaatpas áshamin k’áatni amapmí.
k’áach (n) —Áwanakwatak k’áachnan.
k’aattpamá tawtawlí (n) (lit. “”)
púuks k’aattpamá (n) (lit. “”)
k’áaw (adj) () —K’áaw pak’úsha ístama pátashyima. —Pt’ilíma k’áaw pápakw’imasha. [from ]
k’áaywa (adj) —K’áaywa áwa pátuksh anítay k’aláx. —Iksíks ttáwaxt kutkut-ɬá k’áaywa pinapxwinúusha kútkutyaw.
k’ipáa (adj) —K’ipáa twín itkw’anátisha.
ínimk’ipaa táatpas (n) (lit. “”) () —Ínimk’ipaa táatpasyi tmáy piná’imasakxa tiinmamíyaw. (lit. “”)
k’ípp (n)
k’íi- (v) —Ik’íisha púukspa.
k’imsá (adv) () —Wáawk’a k’imsá patkw’anátixa hawílishma súnkniktpa.
k’ínk (adv) Ínxamash, cháwnam k’ínk pákuta sínwityaw. (lit. “”) —Páwinitpa shapanaknúwitknik k’ink’ínk myánashma pakw’shímya.
shapák’ink- (v) —Naknuwiɬáyin páshapak’inkanisha núshnu. ()
k’íplach (n)
k’líyaas (n)
k’líi (adj) —K’líi áwa ipáp. ()
k’líik’lii wixaní (adj) (lit. “”)
k’líini (adj) —K’líini iwá k’apúus.
k’páas (adj) () —Myálasnan pchápin páshapawinaniisha k’páas chíishki.
k’píit (adj) —K’píitki k’pítki iwíyaytsha táatpas.
k’píit (n) —K’píitki paɬk’íwisha myánashma.
k’pínk (det) —Iwakítna wíyat’ish ku íkw’ak áwa anak’pínk iwínpa.
k’pís (adj) Inwím ánim iwachá k’pístxaw.
k’pís (n) —Hulí ihulíshamsh k’písknik. —Tníixwnash txána wáwnakwshash k’píski.
k’pispamá (n) (lit. “”)
k’písi- (v) —Ínmisht ik’písisha ts’í chíit túuxki.
sapák’psk- (v) (ppl sapák’pski) —Ámchniktash sitkumsáanixa sapák’pski tkwátat láxuyxt ɬkw’ípa. —Pasapák’pskshaxuyxt twíixt ɬmamatumamíyay tkwátatay. —Sapak’psknáɬ núsux icháyna.
sapak’pstpamá (n)
k’pít (n) () —Ayáyat áwa k’ptmí walách’wiksh.
k’pit-ɬimá (n) —Łmámanimnash iníya inák k’pit-ɬimá.
k’púɬ (n) ()
k’púuɬ (adj) () —K’púuɬ awínshma pawá xáash.
k’sáat (adj) —Áw itxánasha k’sáat ámchnik. ()
k’sít (adj) () —K’sít iwá ámchnik.
k’sít (n) —K’sítknik ihulíshamsh.
k’súyaas (n) [from ]
k’táat (adj) () —K’táatmash txána saplíl.
> k’táat wisláy “” see under wisláy-
k’tít (adj) () —K’títk’tt áwa tikáy. —Háaymash k’tít wáta imínktya timná. Kúukmash txánata xtú tiináwit.
k’tít- (v) —Áw ik’títsha tiichám.
k’tít pshwá (n)
K’títaas (n) ()
k’úɬi (n) () —Pasáypxana k’úɬimaman. —Shátmiki k’úsima ku músmustsinma paspátaxa, ku ánmiki k’úɬimapat ayatsímakxa.
k’ú(n)- (v) (hab k’únxa) —Láak’itit pak’úsha á’ama k’aláxpa. —Íkuuni k’úwatatk.
k’úp (n) () ()
k’upípi- (v) () (hab k’upípixa) —Pak’upípisha áyatma.
k’upíip (n) ()
k’úpkw’p (n) () () —Páyu iwá k’úpkw’ppa. (lit. “”)
k’úpsha (n)
k’úsi (n)
k’usík’usi (n) —Míshmash páchi iwá k’usík’usi’? —K’usík’usiyin pápanchiwisha ɬk’iwit’áwaas.
k’úyx (adj) —K’úyx iwá wiyaytitpamá istí tíknik’a k’úyx iwá wap’atpamá istí. (lit. “”)
k’úyxk’uyx (n)
k’úulil (adj) K’áxnu piná’iɬamayksha k’úulil tiichámpa. ()
k’úulil tikáy (n) (lit. “”)
KW
kwalíisim (adv) () —Íchi áwa Pshít, íchi áwa Myánash, íchi áwa Shíx Timná, ku kwalíisim ikú shíix. (lit. “”) () [from ]
kwáta (n) [from ]
kwáyxw (n) ()
kwáak1 (exp) () —Kwáak, cháwnash áshukwaasha. —Cháw pá’nim, “kwáak.” Páwiinpim’! —K’usík’usi ixnímxnimsha. Kwáak túun ixnim’atát’asha.
kwáak2 (adj) —Kwáak iwá ishchít imítichnik, ku pshwápshwa iwáynaxa maykxwíimichnik pít’xanukpa.
kwáal, kwáalk (adv) —Kwáal awkú iwáxya. —Kwáalknam awkú ayíkta íchna. () —Niimanákna inaknúwisha anakwáalna wá wak’íshwityi. ()
kwáas (adj) () —Cháwnam kwáas máykuukita sasílaw. Níchtaam kíiksay anítay.
kwáat (adv) —Kwáat ipnúsha itút. Áwitaxshitak. Láak itawtamáawta.
kwíkwi (n) —Palaláay áwa shishaashmí kwíkwi.
kwílt (n) [from ]
kwíyin1 (det abs) —Kwíyin pa’itáymiinya Chaanmí iníit. Iníitnash pa’itáymana kwíyin.
kwíyin2 (det obv.erg) —Kwíyin pá’itamyana iníit.
kwíikw- (v) () —Cháwnam kwíikwkwiikwta sts’átpa. [compare ]
kwíinaman (det acc) —Kwíinaman pá’itamyiinya iníit púshayin. —Cháwnam átamunta kwíinaman.
kwiinamí-  
kwiinamíkan (det alla)
kwiinamíki (det inst)
kwiinamíknik (det abl)
kwiinamínk (det gen) —Kwiinamínk myánashma wíyat askúulitana. (lit. “”) —Papxwípxwisha anakú kwiinamínk myánashma áɬamaysha.
kwiinamípa (det loc)
kwiinamíyaw (det dat)
kwiinamíyay (det ben)
kwíini- (v) () (hab kwíinixa) —Shimínnam ákwiinishana ɬk’iwit’áwaas? —Cháw ákwiinik iwínsh.
kwiiník (det obv.erg) —Kúuk kwiiník tkwátatin patawtnúkita.
kwíita(n)- (v) (hab kwíitanxa, past kwíitana, impf kwíita) —Míinnam kwíita? —Kwíitaash skúulitkan. Xaaslúxaaslu pakwíita túxinpa. —T’íxwt’xw ikwíitamsh niimíyaw. —Shátmiki pakwíitanxana míimi Tíinma álayt wánapa.
kwíɬksim (adv) —Kwíɬksim íkush patxána. —Kkwíɬksim pattáwaxsha xáyin.
pakwíɬksim (n) —Pápanakpaa pakwíɬksim patún.
kwínik (det abl) —Kwínik lákas iwinátma ku chínik ip’úusin pa’iwáxishana.
kwínim, kwínimk (det inv.erg) —Ák’inunk íkw’ak iwínsh, ash kwínim ichaashyúushana. —Kwínimknash itámyana iníit.
kwinkínk (det inst) —Íchi iwá xapiɬmí. Kwinkínknam áshaxtɬ’kta nikwítnan.
kwinkínk (conj) —Piná’ishnawaysha kwinkínk iwá shkw’náa.
kwinmí (det gen) —Kwinmí áwa. () —Íchi aykáwaas áwa kwinmí. —Tálx áwa kwinmí iníit.
kwinmiláyk’ay, kwinmíyay (det ben) —Kwinmiláyk’ay panák’uksha táala. (lit. “”)
kwinmíkan (det alla)
kwinmíki (det inst)
kwinmíknik (det abl)
kwinmínk (det gen) —Kwinmínk íchi iwá aníyi.
kwinmípa (det loc) —Patkwátasha kwinmípa iníitpa.
kwinmíyaw (det dat) —Wáwtkwtaash kwinmíyaw iníityaw.
kwít (adv) () —Kwít ipnúsha. —Kwít ipnúnxa myálas sitkumsáanak’itpa.
kwláksim (adv) —Kwláksim pakáwkina tiichámyaw.
pakwláksim (adv) —Pakwláksim sts’át ku ɬkw’í iwachá tamánwyi íchna tiichámpa.
kwláa (adj) —Wíyatpa ptínpa k’ínupa iwá kwláa lát’ilkt.
kwláa (adv) —Miimá tímani pshwá iwá kwláa wíwaniktpa.
kwláawit (n) —shíx kwláawit —Kwláawititpaashxshata iníityaw. ()
kwlíips (n) [from ]
kwmák (det abs)
kwnák (det loc) —Kwnáknash wachá. —Nápaamxiish inách’a iwát’ana wawyaɬánim ashkú kwnáxi wachá anakú amíisma pawyákwshtika. ()
kwnamánk (det) —Kwnamánk kaatnampamá iwá iwínsh. () —Cháwnash awkú áshukwaasha miɬ awkú pawá íchi íkuuk kwnamánk wák’ish myánashma íchna tiichámpa. ()
kwnáyk’ay (det ben) —Kwnáyk’ay iwá xapiɬmí.
kwnínk (det abl) —Namáknatk wát’uy wínata Siláylukan. Kwnínkna wínaykta Nixyáawiyaw.
kwnímk (det inv.erg) —Kwnímknash iníya palaláay táala.
kwtínk (adj) —Anakúshnatash awkú kwtilksáan áxnixana. ()
kwyámtim- (v) (hab kwyámtimxa) —Cháwnash ch’íshksha. Kwyámtimshaash. —Míimitash wawyaɬánim ishapákwyamtimxana “áwnash cháwk’a kw’shímita.”
kwyámtimt (n)
kwyáam (adj) () —Atash kwmák wá kwyáam tilíwal láxs ttáwaxt Tíin, náxsh sínwit, náxsh tiináwit, íkwmaknatash wá náymu. (lit. “”)
kwyáam (adv) —Kwyáamnash núu. (lit. “”) —Míshnam áw kwyáam íkush núucha’?
kwyáam(n)- (v) (hab kwyáaminxa, past kwyáamna) —Cháw ikwyáamsha. —Cháwnam ákwyaamta íkuunak iwínshnan. Iwá ch’ísh. —Ákwyaamshaash.
kwyáamt (n) —Túunmash wá imínk kwyáamt? (lit. “”)
shapákwyaam- (v) —Inmíma myánashma patanawíixsha. Húuynash áshapakwyaamsha twatíwit.
pináshapakwyaam- (v) () Iwínsh miskilíiki pináshapakwyaamna ayatmíyaw.
KW’
kw’alálkw’alal (n)
kw’álk (adv) —“Mún itúxshana?” “Kw’álk áw.” —Myáwax iwyánawishana kw’álk.
kw’aɬá (adj) —Kw’aɬánam wyánawi. —Kw’aɬána wá wak’íshwityi.
kw’aɬá (exp)
kw’aɬá(n)- (v) (hab kw’aɬánxa, ppl kw’aɬáni) () —Túkin ikw’aɬásha? —Kw’aɬáni áyat itíyasha. —Páwiinpa kw’aɬáni. () —Míshnam awkú cháw kw’aɬánxa kwinkínk? (lit. “”) ()
kw’aɬanúu- (v) —Ikw’aɬanúusha ɬmámaan.
pinákw’aɬa- (v) —Pinákw’aɬasha iwínsh anakú iwyá’iipsh pátuxnatpa.
kw’ashɬá (n) () ()
kw’áxi (adv) —Kw’áxi áwink. —Múnpam kw’áxi túxshamta?
kw’ayawí (n)
kw’áykw’ay (n) ()
kw’aalí (adj) —Kw’aalí kítu iwá wayxtiɬá áswan.
kw’aalí (n) () —Panukw’kɬá iwá kw’aalí chiishpamá watik’áasas. (lit. “”)
kw’áamil (adv) —Kw’áamilnam wyánawi.
kw’áan- (v) (ppl kw’áanni) —Ikw’áansha myánash. —Wawyanáɬ myánash ikw’áansha. —Shapákw’aanni myánash iwá.
kw’áash (adv) —Kw’áash ikú lamtúsnan Píil. —Láakna kw’áash ikúta súltsasnim. ()
kw’í (n)
kw’ipamá (n) (lit. “”)
kw’íma (comp) —Kw’íma pawyánawita máysx, kuna wáta pimawawshúyani.
kw’imá(n)- (v) () (hab kw’imánxa) —Ikw’imásha xítwaypa na’íɬas.
> kw’ipamá “” see under kw’í
kw’ínch (n) () () —Kw’ínch iwáltaawisha pátatknik.
kw’ínk (det) —Mámknik kw’ínk awínshin pawachá tmáaknitxaw? —Áwitɬ’yawik muxlínan anakw’ínk iwayínwayinxa ásht iníitpa.
kw’íp (adj) —Miláamxashat kw’íp kúya pachupamá aɬá niwítknik.
> kw’istí(n)- “” see under kw’ishtí(n)-
kw’ishtáy- (v) () (past kw’ishtáya) —Ikw’ishtáya iwínsh. —Náxshnam púutta ílkwaas anamkú ákw’ishtayta palyúutpa.
kw’ishtí(n)- (v) (hab kw’ishtínxa) —Túkin ikw’ishtísha áswan?
kw’istí(n)- (v) () (hab kw’istínxa) —Ikw’istísha myánash.
kw’ishtyúu- (v) —Áyat ikw’ishtyúusha ámapa.
kw’pínk (det)
kw’síis (adj) —Kw’síiskw’siis áwa itít panashɬaanmí.
Kw’sís (pn) ()
K
ka’áw (adj) Ka’áw iwachá k’úsi Sea Biscuit.
ká’ayk- (v) (pf ká’ayksh, past ká’ayka) —Iká’ayksh kákya. () Iwínsh iká’ayksh aykáwaaspa.
ka’ayktpamá (n) (lit. “”)
ka’áaw (adj) Ka’áaw pawá washaɬáma pawilawíixtpa.
ká’isha(n)- (v) (hab ká’ishanxa, impf ká’isha) Ishnawáy tuxúnani pátashyi iká’isha ishchítpa.
kácha- (v) (impf kácha) —Cháynach ikácha pnutpamápa. ()
kachatpamá (n) ()
káchayk- (v) (past káchayka) —Ikáchayka iwínsh palyúutpa.
Kachíish (pn) ()
kák’inu- (v) (past kák’inwa) —Pinápxwishana shíx k’úsi i’itámya ku ikák’inwa áwa k’iláa wixá.
káɬk’iwi- (v) (past káɬk’iwya) —Myánashma pawáashatana ku anakú pawáashatnak’ya ku pakáɬk’iwya.
kanáyk- (v) —Ikanáyksha xálukt tamashk’íshishpa.
Shapákanayksh (pn) (lit. “”) () ()
kánkan (n)
kápalii- (v) (past kápaliina) —Amíisma pakápaliina chíishyaw.
kápatuk- (v) (pl káptuk-) (pf kápatuksh, imper kápatuk) —Áwiikapatuk kúpinan íkwnak ku áwiiwapiitatak áyatnan. (lit. “”) —Wíyatpa tiichámpa iwachá náxsh lawilat-ɬá ku isxíxna wáawk’a, ku íkuuk ikápatuksha watám. ()
kápatuksh chíish (n) ()
kápaynak- (v) (pf kápaynaksh) —Wíyatyaw áswan ikípsh kayáasu ku ákapaynaksh tiichámyaw.
káskawi- (v) —Ana pmáxush paskáwi patún, kunam ának ákaskawita ímch’a. ()
kásuhayk- (v) —Ikásuhaykma iwínsh pít’xanuknik.
kátamkanwi- (v) (pf kátamkanwi, hab kátamkanwixa) —Ikátamkanwi xwíimiknik paxwíɬam.
kátipanayk- (v) —Ikátipanayksha myálas. ()
kátiwa(n)- (v) (hab kátiwanxa) Iwít ikátiwanimsh wíwnu. (lit. “”)
kátkw’anati- (v) (past kátkw’anatya) —Chacháat ikátkw’anatya washat’uyɬá anakú pátamawiihayka k’úsiyin. ()
kátt- (v) Xáxupt’ashnash kuush káttsha. (lit. “”) —Itunápt’ashnash k’úsinim kuush káttsha.
kátuti- (v) (pf kátuti, hab kátutixa, imper kátutik, past kátutya) —Ikátuti káa. —Łwáayki ikátutya káa.
katutitpamá lakayxit’áwaas (n) (lit. “”)
shapákatuti- (v) () —Ishapákatutisha k’úsi.
káwa- (v) () (pf káwa) —Kw’áxi níiptipa anwíktpa ikáwa pch’í.
káwapawxi(n)- (v) (pf káwapawxi, hab káwapawxinxa) —Ikáwapawxixuyxt kúpi. Iklíiwisha tɬ’íkni ipáp.
káwki- (v) (pf káwki, hab káwkinxa, past káwkina/káwkya) —Ikáwki xwísaat. —Cháw wyáalakw ɬk’iwit’áwaas wyaɬtxtpamápa. Láak shíin ishapákawkita. Xtúwitki ikáwkina hulí, anakúsh tún skw’ilílapt.
káwx (adj) ()
shapákawxi- (v) (ppl shapákawxyi) —Ttúush áyatma pashíxinxa shapákawxyi tútanik.
káxawxi- (v) —Ánachnik miimáki káaki páwiipt’iinya tsímti káa áyatnan, ku áyat ikáxawxisha pníxki. (lit. “”)
kaykáy (adj) Kaykáy ayíksha. Kaykáy núshnuyi pawá Shakúulktma.
kaylí (n) () —K’úsixiishkaylíyi istiinmí kaylí. (lit. “”)
kaylíyi- (v) (imper kaylíyik) Kaylíyik.
káyx (adj) () —Nch’í kápashaayat iwá páyu káyx. Káyx ik’ínunxa achaashpamáki.
káyx (n) —Ipnúnxa káyxpa. —Cháwnam chíita íkwnink káyxknik. Iwá tk’úkni. Xwíimi ipák’iksha káyx tikáy.
káyx- (v) —Áw ikáyxshamsh. ()
káapt (adj) —Pútmu tíinma pawáshashata káapa. Káapt pawáta. —Wáawk’aam káapt ápshatasha.
káas (adv) —Ixátamanii wánayaw iwínsh, ku káas pinápiksha pshwáyaw. (lit. “”)
kaashkáash (n) ()
káaw (adj) Kaawkáaw pattáwaxna myánashma.
pakáaw (adv) —Pakáaw papnúsha áshamin.
kíchk- (v) —Nakáɬas ilá’inxa myánashnan “cháw íkush kúk,” ku cháw pákichksha myánashin.
kílush (n)
kíya (n)
kíp- (v) (pf kípsh, past kípna) —Ikípsh twínpaash.
kípwyanin- (v) (impf kípwyaninxa) Iwínsh ikípwyaninxa pátashyiyaw.
kpnúu- (v) (hab kpnúuxa) —Pakpnúuxa áy’aymaman, ku pa’ískawkxa pa’íyuxa chílishaashknik.
kís (adj) —Pchíshnan kís ápak’ink.
kkanáywi- (v) (hab kkanáywixa) —“Túkin íɬ ikkanáywisha ámchnik?” “Itamániksha lipwáa.” —Wapíitam atash túpan kkanáywisha atash tún wá niimí kútkut. ()
kkanáywit (n) —Túnmash wá imínk kkanáywit? —Íkksmaman wyásapsikw’atay nch’ínch’ima pa’ayktwíixa átaw kkanáywitpa.
kkanáywixayk- (v) —Áwnash átaw kkanáywixayksh, kunam páwyatwiita.
kláash (adj) () Kláashnash áchaash iwyátk’ina. ()
klíwawya- (v) () (hab klíwawyaxa) —Míimi paklíwawyaxana xáayx náakni ts’xwiilíts’xwiilipa páwyak’ukt ayáyatpa. ()
klíwawyat (n) Klíwawyatki míimi pa’yáxinxana tíinma iwínsh uu áyat.
kníip (adj) Kníip wapáwani ámtanat i’átimsh. —Paláyni kníip k’ínupa iwá iwínsh.
kníp- (v) (ppl knípni) —Iknípsha k’usík’usi. Knípni iwá k’usík’usi.
kpít- (v) —Páysh Áy’ay wáawk’a ilíx itkwátata, ku ikpítta k’aláxpa.
> kpnúu- “” see under kíp-
kú (adj) () (pl kkú) —Shápshnash wá wáawk’a kú.
kúku- (v) () —Miimá nisáwtaspanam áykta tún ikúkusha sts’átpa. (lit. “”) —Patíinma pakúkusha xwíimichnik. ()
kúx (ono) () —“Tún íkw’ak inúu? kúx kúx kúx.” “Íkw’akmash wíinashasha kúx kúx kúx imínk timná.”
kúyx (adj) Kúyx xwayamá iwá Pátupa.
kkyu(n)- (v) (hab kkyunxa) —Náxsh áyat ikkyusha wáyxtit pak’uɬáyaw. —Ikkyusha paxwíɬam. Ipaxwitát’asha shátay. —Myánash ikkyusha káantiyaw.
K
k’a’áay (adv) K’a’áaynam sínwisha. (lit. “”)
k’a’áay (exp) ()
k’aláx (n) () —K’usík’usi áwinata k’aláxknik. [compare ]
k’alaxyásha- (v) (hab k’alaxyáshaxa, ppl k’alaxyáshani) —K’úsi iwá k’alaxyáshani.
> k’aláx pák’inksh “” see under pák’ink-
k’áɬk’aɬ (adj) () K’áɬk’aɬ wínam.
k’ámaɬ, k’amáɬ (adj) () —Awkɬáwnash átk’ixsha k’ámaɬ Klísmispa. —Átk’ixshaash k’amáɬ k’usík’usi.
k’apk’aplí (adj) K’apk’aplí ikaylíyisha ɬk’ám ínmisht.
kaapamá k’apk’aplí (n) (lit. “”)
k’apúl (n) ()
k’apúɬ (n) () —Iwinaníisha k’apúɬpa. (lit. “”)
k’áwx (adj) () K’áwx áwa ɬamtíx. ()
k’áxnu (n) () ()
k’ayík (n) () —Ktíxknik iwíitwinxa k’ayík pchápa. [compare ]
k’áyu (adj) () K’áyu áswan kítu iwáyxtixa.
k’áyu- (v) —Áwnash nimniwíit k’áyusha ashkú cháwk’a knípsha.
k’áali (adj) K’áaliish kápin wáyna láxuyxtki ílkwshki.
k’áap (adj) K’áap iwá pchísh. K’áap ipátasha ts’uníps. K’áap walák’ik tútanik hulípa.
k’áaw(n)- (v) (hab k’áawinxa) —Ik’áawsha xwísaat.
k’áax (adj) K’áax iwá tiichám. () K’áaxnash wáyna táatpas.
k’áax (n) K’áaxpa ittáwaxinxa xnít.
k’ínu(n)- (v) (hab k’ínunxa, imper k’ínunk, past k’ínuna) —Míshnamk’inanishana tímash? Kw’íit ápinashapak’inuna tiinmamíyaw pyáp. Pínch’a láymut ánachan pináwapyana. (lit. “”)
k’ínupa (adv) —Cháw iwá ts’áa k’ínupa.
pinak’inut’áwaas (n) —Wík’ink pinak’inut’áwaas. (lit. “”) ()
k’isháwi- (v) (hab k’isháwixa) —Áshapatxawshxshpat kútkutknik kwinkínk ik’isháwisha.
k’isháa (adj) K’isháa isxíxsha. —Cháwnam áwihananuykta itútnan anakú k’isháa itúxshata.
k’íya (n)
k’íyak- (v) (ppl k’íyaki) K’íyaki tkwalá áwkalilxa álayt wánapa.
k’iyak’íya (adj) () Xátxat itkw’anátixa k’iyak’íya.
kímk- (v) (hab kímkxa, ppl kímki) —Ikímksha áyat.
kimktpamá (n) (lit. “”)
kímkaas (n)
kimláy (adj) Kimláy iwá tiichám. Kimláykimlay áwa tútanik.
kíp (adv) Kíp iwáyna pchísh. Kíp ipák’inka pchíshnan. [compare ]
shapák’p- (v) (ppl shapák’pi) —Ishapák’psha shapak’páwaas. () —Áw tɬ’áaxw shín iwá shapák’pi’? (lit. “”) —Shapák’pi ipáp iwyáninxa iwínsh isxíxsha.
shapak’páwaas (n) —Táatpasnash wá shapak’páwaasyi.
shapak’páwaas walach’wikshpamá (n) (lit. “”)
shapák’psh (n)
kipkipɬá (n)
kís (adj) Kiskís potato chipsnash chákw’ilksha.
> Kisláykislay Ishchít “” see under kishláykishlay
kísh- (v) (past kíshna) Kwáat ikíshna ím.
kishláykishlay (adj)
Kisláykislay Ishchít (pn) (lit. “”) —Simkw’ípa k’usiinmí ishchít iwaníksha Kisláykislay Ishchít.
kishpalí (n)
kishpáa (adv) Kishpáa itútisha.
kíx, kíxni (adj) —Tímash kíx iwáyna. —Áwanakw kíxninan.
kix (n) ()
k’lúni (adj) K’lúni iwá xwísaat.
k’míɬ (n) ()
K’míɬ (pn) () K’miɬɬáma ()
k’múush (adj) —Palaxsíks iwá ishnawáy k’ínupa k’múush táatpasyi.
k’púuɬ (adj) —Átaw áwacha nakaɬasaanmí k’púuɬ kuukitpamá tkwsáy.
k’sháash (adj) —Sak’aalmamí tútanik áwa k’sháash.
k’shíish (adj) K’shíish papúuchnik ipáp itútisha sxíxni iwínsh.
k’shísh- (v) —Áwiik’inunk íkwɬ tanwáytt ik’shíshsha ipáppa tsaxtsamiɬá.
k’táat (adj) () —Ánachnik píkchashyaw ápaxaapk k’táat tímash. ()
k’táat lapaskwíi (n) (lit. “”) —Shiipɬánimnash isáypa k’táat lapaskwíi.
k’táat tákmaaɬ (n) (lit. “”) —Minánmashk’táat tákmaaɬ? K’táatkmaaɬik.
k’uk’úwi- (v) (hab k’úk’uwixa) K’uk’úwishanaash máytski. K’uk’uwitát’ashaash. —Ts’múy kapúuwik kwinkínknam cháw k’uk’úwita.
k’úxɬ (n) () Xtúwiki áshapakutkutanik payúwit k’úxɬ.
k’úxsk’uxs (n) () —Wáyxtitpa pawilawiixɬá ipúutna anakú áxak’lika k’úxsk’uxs.
k’úyx (adj) K’úyx aník lipáa. (lit. “”)
k’úyxk’uyx, k’uyxk’úyx (n) K’úyxk’uyx pakúukishana.
k’úum- (v) K’úumshaash átaw k’úsi. —Imanáktya k’úumt íchi iwá sínwit anakúsh cháxilpi imyúk íchikuuk. ()
k’yásh (n) K’yáshpa áwikw’stik myálasnan.
KW
kwálkwal (n) —Ánach’axina tkwátasha kwálkwal íkuuk.
Kwáɬchin (prsn) ()
kwáa’ash (adj) Kwáa’ash ixápatuka k’úsi.
kwaa’ashkwáa’ash (adv) Kwaa’ashkwáa’ash itkw’anátisha.
kwáash (adj) () Kwáashnash wyánawi. —Natútas ikácha kwáash shaláwyi pnutpamápa. ()
kwáat (adv) —Anamkú wíyat wishánata, kwáatnam shapáashapta patún. ()
kwáatɬ (adv) —Walak’ikáwaas kaylípa kwáatɬ átxana xwsaatmí.
Kwaaxchinɬáma (n) () [from ]
kwít (adv) Kwít ikátuti k’úsi. [compare ]
kwít- (v) (hab kwítxa) —Ikwítsha k’úsi.
kwí (adj) Kwí áwayna ɬk’ámpa walák’iksh. (lit. “”)
kwnáti- (v) (hab kwnátixa) —Ikwnátisha pshátani. —Ikwnátisha núsux áyat.
kwnín- (v) kwninkwninɬá —Tún ikwnínsha?
kwtkwít (n) —Palaláay kwtkwít ittáwaxsha wanapáynk. (lit. “”) —Páysh áwa kwtkwít wixáwxapa.
kwtkwtlí (adj) kwtkwtlí xapiɬmí ()
KW’
kw’áshkw’ash (n)
kw’áan (adj) —Wáawk’a wíyat’ish tiichámpa ilá’isha píchish. Áw iwá kw’áank’a.
kw’íi’ish (adj) () Kw’íi’ish itxána páta.
kw’íit (adj) —Cháw tún iwá ɬamáay. Tɬ’áaxw tún iwá kw’íit tamanwiɬaanmíyaw. () Kw’íit anáshtipa ilápatwa Pátu.
kw’íl (adj) Kw’íl chíish iwánasha.
kw’iláapsh (adj) Kw’iláapshnashiníit. Kníip pt’ilíma k’aywá táatpasyi pimá’imasakxa kw’iláapsh k’úxɬk’uxɬki.
kw’iɬtíp (adj) () —Áwacha nápu áyatin myawaxinmí. Náxsh áwacha kw’ɬtíp kutkut-ɬá ku náxsh áwacha ɬkápni. Áwinaxana atmaanítaxana pínush. Awkɬáw kw’ɬtíp áyat itimnáwinxana, tɬ’ánx awkú ɬkápni iláwaaxinxana shk’íishpa.
kw’ín- (v) (ppl kw’ínni) Kw’ínshaash tmítus. Kw’ínni iwá tkwátat. —Cháwnam shíin ásaypta shapákw’inni tkwátat.
kw’ishtíip (adj) Kw’ishtíip ilá’isha xwísaat.
kw’shím (adj) () Kw’shím myánash iwá t’inú. Cháwnam ipáykta. —Chilwítin páwinpta anakú kw’shím itútixa sts’áatpa. ()
kw’shími- (v) () (hab kw’shímixa, imper kw’shímik, past kw’shímya) —Cháw kw’shímik wáashatpa.
kw’shimyúu- (v) —Áswan ikw’shimyúusha átsmaman.
L
la’a’áp (adv) —La’a’áp isxíxna. —Piná’iɬamayksha la’a’áp.
la’ák (adv) () —La’áknam payúwita.
la’áp (adv) —Tuk’ashnútkiish cháw wíyat la’áp káwkya.
lá’ayk- (v) () (past lá’ayka) —Ilá’ayksha wát’uychnik iníitpa. —Anakúsh tún pshwá ilá’ayksha. ()
la’áak (adv) () —La’áaknatk k’asáwita. Áwna nánasha ts’múy kapúu.
la’áam (adj) —Íminxat íkw’ak la’áam ishchít iwínaxana.
lá’in- (v) (hab la’inxa) —Na’íɬasaannimnash ilá’inxana íxwina Tiinmamí tkwátat láamta.
lá’isha- (v) (impf lá’isha) —“Míshnam mísha?” “Lá’ishaash.” —K’áank ilá’isha wáxpush ishchítpa.
lachatláchat (n) ()
láchch’ilk- (v) —K’usík’usima paláchch’ilksha shxáanit.
láchmuk- (v) (ppl láchmuki) Ílp láasxumki iwá láchmuki kuukitpamá ts’xwiilí. ()
láchx- (v) —Iláchxsha núsux. ()
lahaháam (adv) —Wíyatyaw ikípna kayáasu ku lahaháam áwayiwnana támiwnat p’ushtáaynan.
lahaháamyaw (adj) —Tunxtúnx iwá wána pít’xanukpa. Ttúush iwá xwayayáam, ttúush iwá lahaháamyaw.
lakamíin (n) () —Tsa’at-símk’ana tkwátata páxaapi saplíl ku lakamíin. —Kúshxi shíx itxánaxa xyáaw yaamashmí lakamíin. [from ]
lákas (n) —Lákas ichimnátya imítichnik púukskan.
laklíi (n) [from ]
laklíiyi- (v) (imper laklíiyik, ppl laklíiyi) —Laklíiyi iwá pchísh. —Kítu, alaklíiyik pchíshnan. Paláyni iwínsh kw’áxi ikwíitamsh íchiini.
lakliiyitpamá (n) (lit. “”)
lákutkut- (v) (pf lákutkuch) —Pútmu kutkut-ɬáma paxáwshxsh kútkutknik, ku awkɬáw láxs awkuníik ilákutkuch.
lákuuki- (v) —Cháwnash ánach’axi túkin kkanáywita. Awkɬáwnash áw lákuukita.
lak’isá (adv) —I’ayíksha lak’isá tíla.
lak’ít (n) —Súltsasma tkw’íikw pa’áwxanayka, ku náxsh lak’ítknik itkw’ápnya.
lak’íti- (v) () () (hab lak’ítixa) —Míimi Tíinma palak’ítixana Cascadepa k’úsiki anakú pachámaxana. —Pchíshkniknam lak’ítita káatnampa tɬ’yáwitpa kunam wyánknikta wáashpa kpáylknam ayíkta. () —Lak’ítlak’it waashaɬáma pawíilak’itixa wánptpa anakú pawáashiinixa twátinan. ()
lák’u- (v) —Chiimí pshítma ánaktkwaninxa tuxúnash tɬ’ánx chíma amíisma sha’áat palák’usha.
lákwiita- (v) (impf lákwiita) —Pínch’a limíil ának itwína k’úsimaman ku sha’áat ilákwiita. Cháw túkin ipxwípxwisha.
ka’awx- (v) —Tún íkw’ak iláka’awxsha?
kacha- (v) (impf kacha) Xwísaat ilákacha shk’íishpa pinálatakwtksha.
kawk-, lákawx- (v) —Ílkwsh ilákawksha. —Ílkwsh ilákawxsha. ()
kawksh, lákawxsh (n)
kayxi- (v) —Ilákayxisha ílkwsh. —Ilákayxisha áan. —Íkuuk káayx ilákayxisha xaaslúxaaslu.
kayxit (n)
lakayxit’áwaas (n) () —Ishapálxwsha lakayxit’áwaasnan. —Ápakwtk lakayxit’áwaasnan.
lalíwa(n)- (v) (hab lalíwanxa, ppl lalíwani) —Anakú itináynakta áan, kúuk ilalíwanxa palaxsíks amapmíki. —Lalíwani iwá k’ínupa.
lálp’a- (v) () —Ilálp’ashamshxuyxt áan. ()
lálp’at (n) —Wáawk’aash ts’áa ayíka ílkwshyaw kuush lálp’atnim cháw wíyat itánshkanya tpísh.
lalupáa (n) [from ]
lalupaanmí táatpas (n) —Mísh i’ináwya ímam lalupaanmí táatpas anamkw’ínk áwtaymiinya’?
láluts’ak- (v) —Anátt ayáyat iláluts’aksha. —Iláluts’aksha latít. ()
láɬt’ak- (v) (pf láɬt’aksh) —Waskú iláɬt’aksh. —Wáskunam shapálaɬt’aksh. ()
lamáylak- (v) (hab lamáylakxa, past lamáylaka) Xwíimichnik k’míɬknik ilamáylaka.
lámkw- (v) —Ilámkwsha pátu.
lámkwt (n) —Páyuush áchaash ikwíini lámkwtnim. (lit. “”) —Iláwilatxa lámkwt láxuyxt chíishknik Yellowstonepa.
lámt (adj) () —Alitlak’ít k’úsi k’ayík itxánaxa kúyx anakú ayatúks uu taláyi áwata lámt. (lit. “”)
lámt- (v) —Álamtsha áchaash.
luch’á lamt (n) (lit. “”)
lamtús (n) () —Shyakɬá iwisák’liinya nisháyaas lamtúsmaman.
lámulat- (v) —Ilámulatshana chíish watím.
lamulát- (v) —Áwmash lamulátsha lakamíin. —Áyat ilamulátsha.
shapalamulát- (v) —Ishapalamulátsha lakamíin.